Σε έναν κόσμο όπου οι αλγόριθμοι και οι κώδικες μοιάζουν να υπαγορεύουν τον ρυθμό της ζωής μας, η απάντηση στα μεγαλύτερα αδιέξοδα της τεχνολογίας δεν κρύβεται στις οθόνες των προγραμματιστών, αλλά στα σκονισμένα βιβλία των μεγάλων στοχαστών.
Στον δικό μας χώρο, όπου η λογοτεχνία, η ιστορία και η φιλοσοφία αποτελούν τον πυρήνα της κατανόησης του κόσμου, η είδηση ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί αναζητούν απεγνωσμένα φιλοσόφους μοιάζει με μια ιστορική δικαίωση.
Η φιλοσοφία, η οποία για χρόνια αντιμετωπιζόταν από την αγορά εργασίας ως μια σχολαστική και θεωρητική πολυτέλεια, παίρνει πλέον τα ηνία για να διαμορφώσει το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI).
Από την απαξίωση στην απόλυτη ανάγκη
Ο θρυλικός επενδυτής της τεχνολογίας, Πολ Γκράχαμ, συνήθιζε να υποτιμά τις σπουδές του στη φιλοσοφία, συγκρίνοντάς τες με κάτι εντελώς άσκοπο, πριν στραφεί τελικά στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Σήμερα, ωστόσο, τόσο ο ίδιος όσο και ολόκληρη η Σίλικον Βάλεϊ αναθεωρούν. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: το 2013, μόλις το 1% των αγγελιών στον κύριο ιστότοπο εύρεσης εργασίας του κλάδου (PhilJobs) αφορούσε τον τεχνολογικό τομέα. Πέρυσι, το ποσοστό αυτό εκτοξεύτηκε στο 16%.
Όταν ο τύραννος Διονύσιος ρώτησε τον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο Αρίστιππο γιατί οι φιλόσοφοι πηγαίνουν στις πόρτες των πλουσίων, ενώ το αντίστροφο δεν συμβαίνει, εκείνος απάντησε αφοπλιστικά: «Διότι οι μεν ξέρουν τι χρειάζονται, ενώ οι άλλοι δεν ξέρουν». Σήμερα, φαίνεται πως οι «πλούσιοι» της τεχνολογίας άρχισαν επιτέλους να καταλαβαίνουν τι τους λείπει.
Η τεχνητή συνείδηση και το στοίχημα της DeepMind
Η στροφή αυτή δεν είναι θεωρητική, αλλά απολύτως πρακτική. Η DeepMind της Google έκανε μια κίνηση-ματ εντάσσοντας στο δυναμικό της τον Χένρι Σέβλιν, καθηγητή Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Cambridge. Το αντικείμενό του; Η τεχνητή συνείδηση και η γενική τεχνητή νοημοσύνη (AGI) το υποθετικό στάδιο όπου οι μηχανές θα μπορούν να εκτελέσουν οποιαδήποτε πνευματική εργασία κάνει ο άνθρωπος.
Στο πρόσφατο δοκίμιό του με τίτλο «Συνύπαρξη Ανθρώπου-Τεχνητής Νοημοσύνης», ο Σέβλιν και οι συνεργάτες του εξετάζουν πώς τα συστήματα AI μετατρέπονται σταδιακά σε κοινωνικούς παράγοντες που πείθουν, παρηγορούν και συντονίζονται με την ανθρώπινη φύση.
Ηθική: Η νέα γλώσσα προγραμματισμού
Η OpenAI αναζητά πλέον ενεργά την καθοδήγηση ειδικών στις ανθρωπιστικές επιστήμες για να χτίσει ένα ασφαλές ηθικό πλαίσιο, ικανό να ξεχωρίσει το σωστό από το λάθος. Κορυφαίες προσωπικότητες του κλάδου φαίνεται να συγκλίνουν σε μια βαθιά ανθρωποκεντρική προσέγγιση:
- Έλον Μασκ: Ίδρυσε το σχολείο Astra Nova, δίνοντας έμφαση στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και όχι στη στείρα απομνημόνευση κώδικα.
- Σαμ Άλτμαν (OpenAI): Δηλώνει πως προτιμά ο γιος του «να παίζει στο χώμα» και να αναπτύξει πρώτα φυσικά τις ανθρώπινες δεξιότητές του, πριν ασχοληθεί με την τεχνολογία.
- Γένσεν Χουάνγκ (Nvidia): Υποστηρίζει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να αποτελεί απλώς ένα εργαλείο ηθικής ενίσχυσης των ανθρώπινων ικανοτήτων και ποτέ αυτοσκοπό.
Ο κίνδυνος για τη δημοκρατία και η προοπτική της συνύπαρξης
Το μεγάλο φιλοσοφικό, ιστορικό και πολιτικό ερώτημα που προκύπτει είναι η κατανομή της εξουσίας. Τι συμβαίνει όταν αποφάσεις με θεσμικό βάρος λαμβάνονται από μη ανθρώπινους παράγοντες; Υπάρχει ο ορατός κίνδυνος η ενσωμάτωση της AI να αποσταθεροποιήσει τους δημοκρατικούς μας θεσμούς, οδηγώντας σε κοινωνίες όπου οι βιολογικοί άνθρωποι θα είναι πλέον ανίσχυροι.
Αν όμως αυτή η μετάβαση γίνει με γνώμονα την ηθική, η συνύπαρξη Ανθρώπου και Μηχανής μπορεί να αποτελέσει πηγή πρωτοφανούς άνθησης. Μπορούν να συνεργαστούν για να εμπλουτίσουν τον πολιτισμό μας, να ανακουφίσουν τον ανθρώπινο πόνο και να οικοδομήσουν θεσμούς θεμελιωμένους στον αμοιβαίο σεβασμό.
Για να επιτευχθεί αυτό, χρειαζόμαστε τους φιλοσόφους. Όπως είχε πει άλλωστε και ο «προφήτης» της ψηφιακής εποχής, Στιβ Τζομπς:
«Θα αντάλλαζα όλη μου την τεχνολογία, για ένα απόγευμα με τον Σωκράτη».
Σήμερα, η τεχνολογία φαίνεται πως έχει την ίδια ακριβώς επιθυμία.
