Η Βαρκελώνη ανοίγει τη σάρκινη αγκαλιά της και αφήνει τους συγγραφείς να ξαπλώσουν πάνω στο «χάρτινο» δέρμα της. Η πόλη στάζει φωνές που έγιναν μελάνι, ψίθυρους που κατέληξαν σε παραγράφους, αναστεναγμούς που βρήκαν καταφύγιο σε χειρόγραφα.
Οι δρόμοι της κρατούν ακόμη τη μνήμη από τα βήματα των ξενιτεμένων, από βλέμματα ποιητών που «πείνασαν» για να κατοικήσουν σε μια γλώσσα που δεν ήταν δική τους κι όμως τους υιοθέτησε.
Η Βαρκελώνη είναι αισθησιακή, ποιητική, εργατική, επαναστατική, μελαγχολική, αριστοκρατική, ερωτική, λυσσαλέα, μεσογειακή, καταραμένη, εστέτ, υπόγεια, θορυβώδης, φιλόξενη, εγωκεντρική, θλιμμένη, πολύβουη, απελπισμένη, απαστράπτουσα, καταθλιπτική και συνάμα μοντερνιστική, ένα σώμα από πέτρα και θάλασσα που γεννά ταυτόχρονα πόθο και μνήμη.
Μια πόλη που επιχειρεί να ασκήσει ένα ερωτικό πρίσμα επικοινωνίας με όσους τη ζουν, προκαλώντας πάθη που άλλοτε ανθίζουν και άλλοτε μένουν ατελέσφορα. Μια προσωπικότητα τόσο σύνθετη που μπορεί να χωρέσει όλα τα αντιφατικά ονόματα που της φόρεσαν οι συγγραφείς της. Η Βαρκελώνη τούς τρόμαξε και τους θεράπευσε, τους έδωσε φωνή και τους έπνιξε στη σιωπή της.
Υπάρχουν πόλεις που σε μεταμορφώνουν και η Βαρκελώνη εκτός από ένας τόπος γεμάτος αρχιτεκτονικά θαύματα και πολιτισμό, είναι μια πόλη που λειτούργησε σαν λογοτεχνικό καταφύγιο. Άλλοτε άγγιξε τη συνείδηση, άλλοτε τη φαντασία κι άλλοτε την ανάγκη για αντίσταση. Πέντε σπουδαίοι συγγραφείς έζησαν εκεί και πιστέψτε μας δεν βγήκαν ίδιοι απ’ αυτό το ταξίδι. Μέσα από τις εμπειρίες τους, σχημάτισαν τη δική τους λογοτεχνική φωνή και μαζί, διαμόρφωσαν τον πνεύμα μιας πόλης που εξακολουθεί να μιλά μέσα από τις λέξεις.
(Όλο το φωτογραφικό υλικό που συνοδεύει το παρόν άρθρο προέρχεται από τον φακό του Βαγγέλη Γκίκοπουλου, στο πλαίσιο ταξιδιού του στη Βαρκελώνη. Κάθε εικόνα του φέρει το αποτύπωμα μιας κινηματογραφικής ματιάς που δεν αρκείται στην επιφάνεια, αλλά συλλαμβάνει τις υφές και τα άρρητα νοήματα του αστικού τοπίου. Το υλικό αποτελεί πνευματική του ιδιοκτησία και εντάσσεται εδώ ως λογοτεχνική συνομιλία με το κείμενο, κατοχυρωμένο ως έργο λόγου και εικόνας που διατηρεί την αυτοτέλειά του ακόμη και μέσα στη συνύπαρξη.)
5 συγγραφείς που πέρασαν από τα «στενά» της Βαρκελώνης.
1. Gabriel García Márquez – Η Βαρκελώνη ως καταφύγιο εξορίας και λογοτεχνικής ωρίμανσης
Ο Κολομβιανός συγγραφέας έζησε στη Βαρκελώνη από το 1967 έως το 1975. Εκεί, υπό τη σιωπηλή σκιά της δικτατορίας του Φράνκο, ολοκλήρωσε τον «Χρονικόν ενός Προαναγγελθέντος Θανάτου» και συναναστράφηκε με τον Μάριο Βάργκας Λιόσα και άλλους Λατινοαμερικανούς διανοούμενους. Ήταν η εποχή που το ύφος του πήρε πιο στοχαστική και υπαρξιακή στροφή. Ο ίδιος είπε ότι η Βαρκελώνη τού πρόσφερε κάτι πολύ σπάνιο: ησυχία με ένταση.
«Η αλήθεια είναι ότι μιλούσε για την ατυχία της χωρίς καμία ντροπή, προκειμένου να καλύψει την άλλη ατυχία, την πραγματική, που την έτρωγε από μέσα». ― Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες
2. Juan Marsé – Η εργατική Βαρκελώνη ως ντοκουμέντο ταυτότητας
Γεννημένος στο προάστιο Γκράσια το 1933, ο Marsé είναι η ζωντανή μνήμη της φτωχικής Βαρκελώνης του μεσοπολέμου και της Φρανκικής περιόδου. Στο έργο του «Η Γοητεία της Σαγκάης», η πόλη γίνεται το υπόβαθρο μιας νεανικής αυταπάτης, πάντα με φόντο κοινωνικές ανισότητες. Η λογοτεχνική του φωνή είναι ταυτόχρονα τρυφερή και σκληρή σαν ένα βλέμμα παιδιού που ωρίμασε απότομα.
«Αν το σκεφτείς καλά, το μόνο που χρειάζεται σε αυτή τη ζωή είναι λίγη ζεστασιά την κατάλληλη στιγμή, μόνο λίγη, δεν νομίζεις…;» – Juan Marsé
3. Manuel Vázquez Montalbán – Η Βαρκελώνη του ντετέκτιβ και της πολιτικής
Γεννημένος στη Βαρκελώνη το 1939, ο Montalbán έγραψε για τη Βαρκελώνη με έντονο κοινωνικό σχόλιο. Με τον ήρωά του, τον ντετέκτιβ Πέπε Καρβάλιο, δημιούργησε μια λογοτεχνική αφήγηση, όπου η πόλη είναι γεμάτη πολιτική διαφθορά, φιλοσοφικό χιούμορ και μαγειρικές συνταγές. Η φωνή του Montalbán είναι κυνική, μορφωμένη και βαθιά δεμένη με τα τραύματα της Ισπανίας.
Μιλώντας για την απόλαυση του φαγητού έλεγε:«Eίναι μια απόλαυση που πρέπει να ανακαλύψεις στα τριάντα σου. Είναι η ηλικία στην οποία ο άνθρωπος παύει να είναι ηλίθιος και σε αντάλλαγμα πληρώνει το τίμημα του να αρχίζει να γερνάει.» ― Manuel Vázquez Montalbán, Los Mares Del Sur
4. Jaime Gil de Biedma – Η πόλη ως σκηνή υπαρξιακής ποίησης
Αριστοκράτης στην καταγωγή αλλά αντιφατικός στη ζωή του, ο Jaime Gil de Biedma (Χαϊμέ Γκιλ ντε Μπιέδμα) έζησε στη Βαρκελώνη και άντλησε από αυτήν τη μελαγχολία της ωριμότητας, της επιθυμίας και της κοινωνικής ευθύνης. Το έργο του έχει έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία και η φωνή του εξελίχθηκε από ρομαντική σε βαθιά πολιτική.
Πίστευα ότι ήθελα να γίνω ποιητής, αλλά βαθιά μέσα μου ήθελα να γίνω ποίημα. – Jaime Gil de Biedma
5. George Orwell – Η Βαρκελώνη του εμφυλίου και της αποκάλυψης
Ήρθε ως ιδεαλιστής το 1936 και έφυγε βαθιά απογοητευμένος. Ο Orwell δεν έζησε χρόνια στην πόλη, αλλά η σύντομη εμπειρία του κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο έγινε καθοριστική. Το έργο του «Φόρος Τιμής στην Καταλονία» εκτός από ένα χρονικό είναι και η στιγμή που η πολιτική του φωνή σχηματίζεται με οργή και αυτογνωσία.
«Υπάρχουν περιπτώσεις όπου είναι καλύτερο να πολεμήσεις και να ηττηθείς παρά να μην πολεμήσεις καθόλου.» – Τζορτζ Όργουελ, Φόρος τιμής στην Καταλονία
Φωτογραφία εξωφύλλου:
Διαβάσαμε τη «Φιλοσοφία της Μελαγχολίας», η οποία υπερβαίνει την επιβολή της αισιοδοξίας
