Αν έχεις νιώσει το άγχος να σε καταπίνει, δεν είσαι μόνος. Ζούμε σε εποχές όπου η πίεση είναι παντού: στη δουλειά, στις σχέσεις, ακόμη και στον ίδιο μας τον εαυτό.
Το ωραίο είναι ότι η απάντηση στο πώς να το διαχειριστούμε δεν βρίσκεται απαραίτητα σε σύγχρονα εγχειρίδια ψυχολογίας. Βρίσκεται σε μια φιλοσοφία που άντεξε δύο χιλιάδες χρόνια και σήμερα επιστρέφει δυναμικά: τη Στωική φιλοσοφία.
Όπως έδειξαν και αρκετές πρόσφατες μελέτες, οι ιδέες των Στωικών δεν είναι απλά αρχαία σοφία, έχουν πρακτική αξία, συγκρίσιμη με τις πιο γνωστές μεθόδους ψυχοθεραπείας. Και για να το δούμε καλύτερα, ας σταθούμε σε πέντε βασικά «μαθήματα» που μπορούν πραγματικά να μας ξαλαφρώσουν.
«Η μέθοδος για να μειώσουμε το άγχος…» Ο Φρόυντ απαντά στο μεγάλο ερώτημα
1. Επικεντρώσου σε ό,τι μπορείς να ελέγξεις
Ο Επίκτητος το είπε ξεκάθαρα: δεν εξουσιάζουμε τα γεγονότα, αλλά την αντίδρασή μας σε αυτά. Σκέψου πόσο άγχος προκαλεί όταν προσπαθείς να «μαζέψεις» πράγματα που ξεφεύγουν από τα χέρια σου μια κρίση, την άποψη των άλλων, την τύχη. Η στροφή στο «τι περνάει από το χέρι μου» δεν είναι μόνο φιλοσοφική στάση, είναι ψυχολογική απελευθέρωση. Δεν τυχαίνει που η γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) πατάει ακριβώς σε αυτή τη βάση.
2. Μικρές δόσεις δυσκολίας σε κάνουν δυνατότερο
Ο Μουσώνιος Ρούφος έλεγε ότι χρειάζεται πότε-πότε να βάζουμε τον εαυτό μας σε δοκιμασίες: λίγο κρύο, λίγη πείνα, λίγη στέρηση. Όχι από μαζοχισμό, αλλά για να δυναμώσουμε. Αν το δεις, δεν διαφέρει πολύ από το γυμναστήριο: ο μυς δυναμώνει μέσα από την αντίσταση. Το ίδιο ισχύει και για την ψυχή απέναντι στο άγχος. Όσο την εκπαιδεύεις να αντέχει μικρές δυσκολίες, τόσο δεν τρομάζει μπροστά στις μεγάλες.
3. Η «αρνητική οπτικοποίηση» φέρνει ευγνωμοσύνη
Ο Σενέκας συμβούλευε: φαντάσου για λίγο πώς θα ήταν να χάσεις αυτό που τώρα θεωρείς δεδομένο. Μπορεί να σου φαίνεται μακάβριο, αλλά στην πράξη σε κάνει να εκτιμάς πιο πολύ τη ζωή σου. Παρόμοιες τεχνικές χρησιμοποιούνται σήμερα στην ψυχοθεραπεία, όπου ο θεραπευόμενος «εκθέτει» τον εαυτό του στο χειρότερο σενάριο για να δει πως δεν είναι τόσο τρομακτικό όσο φαντάζεται. Και, ξέρεις, συχνά η μεγαλύτερη ανακούφιση έρχεται όταν καταλάβουμε ότι το «χειρότερο» δεν μας τσακίζει όσο νομίζαμε.
4. Τα συναισθήματα ξεκινούν από τις κρίσεις μας
Για τον Χρύσιππο, δεν υπάρχει άγχος χωρίς λάθος κρίση. Αν πιστεύεις πως μια αποτυχία στη δουλειά ισοδυναμεί με «καταστροφή», το άγχος είναι αναπόφευκτο. Αν όμως τη δεις ως μία ακόμα εμπειρία που μπορείς να αξιοποιήσεις, η ψυχραιμία έρχεται πιο φυσικά. Το ίδιο υποστηρίζει και η σύγχρονη ψυχολογία: τα συναισθήματά μας δεν είναι μαγικά, είναι προϊόν σκέψης. Αλλάζεις σκέψη, αλλάζει το συναίσθημα.
5. Η ανθεκτικότητα καλλιεργείται
Δεν είναι θεωρία, είναι γεγονός: μελέτες σε φοιτητές ιατρικής έδειξαν ότι οι στωικές πρακτικές ενίσχυσαν την ψυχική τους ανθεκτικότητα και την ενσυναίσθησή τους. Σε απλά ελληνικά; Μπόρεσαν να κρατούν την ψυχραιμία τους και να συνδέονται καλύτερα με τους άλλους, ακόμη και σε περιβάλλοντα έντονου στρες. Δεν είναι αυτό που όλοι θέλουμε;
Η στωική φιλοσοφία δεν είναι μόνο για πανεπιστημιακά αμφιθέατρα ούτε για φιλοσόφους που σκέφτονται σε βιβλιοθήκες είναι μια καθημερινή άσκηση ζωής. Από τον Σενέκα ως τον Επίκτητο, κι από τον Χρύσιππο μέχρι τη σύγχρονη ψυχοθεραπεία, το μήνυμα μένει ίδιο: το άγχος δεν το εξαφανίζεις, αλλά το μαθαίνεις να το κουμαντάρεις. Και σε τελική ανάλυση, ίσως αυτό να είναι το μυστικό της ελευθερίας.
13 αποφθέγματα του Επίκτητου: «Αν θες να ζεις χωρίς άγχος, να…»
Φωτογραφία εξωφύλλου:Marian Florinel Condruz on Unsplash
