Μια μικρή θεολογία του ελέγχου, όπως την προφήτεψε η κοσμοθέαση του ιεροφάντη της σύγχρονης πολιτικής φαντασίας.
Η τέχνη της ωμότητας του Όργουελ δεν ξεπερνιέται εύκολα απαιτεί χρόνο, αφοσίωση και βιώματα που σε έκαναν να αισθανθείς έστω και για λίγο απειλή. Στις σελίδες του, η πολιτική είναι λειτουργία, με ιερατείο, τελετουργίες και κανόνες μετάνοιας. Η γλώσσα λειτουργεί σαν μύρο και σαν μαχαίρι, η μνήμη σαν θυσιαστήριο.
Αν κάτι επαληθεύτηκε από εκείνες τις δυστοπικές καταγραφές, είναι πέντε σταθερές που σήμερα αναπνέουν δίπλα μας, σχεδόν αδιόρατες, σχεδόν αυτονόητες.
Ο Όργουελ μιλούσε για το σήμερα: 13 ατάκες που μοιάζουν τρομακτικά επίκαιρες
1) Η γλώσσα ως αφοπλισμός
Η «Νεογλώσσα» δεν κάνει απλώς τις λέξεις φτωχές,μικραίνει το νόημα. Όταν η σύνθετη εμπειρία γίνεται ετικέτα, ο κόσμος χωράει πιο εύκολα σε εντολές. Ο διπλολογισμός (να συνυπάρχουν αντίθετα) δεν είναι λάθος αλλά μέθοδος. Το βλέπουμε στα συνθήματα και στα hashtags: όσο λιγότερος λόγος, τόσο περισσότερος έλεγχος. Βέβαια, δεν είναι όλες οι λέξεις και οι εκφράσεις σωστές, με δικαιολογία το προσβλητικό αντικαθιστούμε έννοιες και μυούμαστε στη νέα γλώσσα.
2) Η μνήμη ως πεδίο σύγκρουσης
«Όποιος ελέγχει το παρελθόν, ελέγχει το μέλλον». Γι’ αυτό αρχεία ξαναγράφονται και ερμηνείες παρουσιάζονται ως γεγονότα. Δεν έχει σημασία μόνο τι συνέβη, αλλά τι συμφέρει να θυμόμαστε ότι συνέβη. Κάθε μέρα το διαπιστώνουμε: ο τρόπος που διαβάζουμε το χθες ρυθμίζει τη στάση μας για το αύριο.
3) Η επιτήρηση ως καθημερινή συνήθεια
Η μεγάλη οθόνη του Όργουελ έγινε η μικρή οθόνη της τσέπης. Δεν μας κοιτούν μόνο οι συσκευές, μαθαίνουμε κι εμείς να αυτοπαρακολουθούμαστε. Η «διαφάνεια» ζητά διαρκή εξομολόγηση, συχνά «για το καλό μας». Κι έτσι η πρόβλεψη επαληθεύεται, δεν χρειάζεται να μας βλέπουν πάντα αρκεί να νιώθουμε ότι μας βλέπουν.
4)Η μόνιμη έκτακτη ανάγκη
Ένας διαρκής συναγερμός νομιμοποιεί περιορισμούς. Η απειλή, αληθινή ή σκηνοθετημένη, γίνεται εύκολα επιχείρημα για σιωπή και συμμόρφωση. Πόλεμοι που δεν τελειώνουν, εχθροί που «επιστρέφουν», μέτρα που παρατείνονται. Ο φόβος αποδεικνύεται πιο αποτελεσματικός από κάθε ωμή βία, γιατί εγκαθίσταται μέσα μας.
5) Η ιδιωτική ζωή ως τελευταίο άσυλο
Στον οργουελικό κόσμο, η οικειότητα θεωρείται ύποπτη και η σιωπή χρειάζεται δικαιολογίες. Κάτι ανάλογο ζούμε όταν όλα ζητούνται προς θέαση και καταγραφή. Η ιδιωτικότητα δεν είναι αναχρονισμός, είναι δικαίωμα και άμυνα. Ένα δωμάτιο χωρίς κάμερα δεν σημαίνει απόσταση, σημαίνει ελευθερία.
Διαβάστε περισσότερα από τη φιλοσοφική πραμάτεια μας.
- Η πιο μελαγχολική φράση του Χέμινγουεϊ και γιατί την κουβαλάμε όλοι;
- Θες επανάσταση; Ξεκίνα από μέσα σου! – Πλάτων: «Είναι αδύνατο να βελτιωθεί ο κόσμος εάν πρώτα …»
- 14 αποφθέγματα του Τενεσί Ουίλιαμς που περιγράφουν τη σύγχρονη ζωή μας: «Έχεις σκεφτεί πότε ότι η ζωή είναι όλη μία
- Ένα μυαλό πιο μπροστά από την εποχή του – Ισαάκ Ασίμωφ: «Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει ο κόσμος…»
- Μετά από είκοσι χρόνια γάμου γιατί να μιλήσεις; Ένα απόσπασμα από το βιβλίο «Σάγκι Μπέιν» που πονάει
- Μάρω Βαμβουνάκη: «Υπάρχουν πλάσματα τόσο καθαρά που μας φτιάχνουν…»
