Το να συντάξεις ένα σχολικό βιβλίο στην Ελλάδα (και ειδικά ένα βιβλίο ιστορίας) αποδεικνύεται συχνά μια άκρως ριψοκίνδυνη υπόθεση.
Το εκπαιδευτικό μας σύστημα αποτελεί τον καθρέφτη των κοινωνικών ευαισθησιών και τα θρανία γίνονται συχνά ο χώρος όπου η συλλογική μνήμη συγκρούεται με τη στεγνή ακαδημαϊκή προσέγγιση. Το ελληνικό σχολείο μας προσφέρει αξιοσημείωτες στιγμές ιστορικών διαφωνιών και πιστέψτε μας αξίζει να τις θυμηθούμε.
Ιστορία της Γ’ Λυκείου υπό τον Γιώργο Κόκκινο (2001):
Προοριζόταν να μοιραστεί το 2002, αλλά δεν πρόλαβε καν να φτάσει στα χέρια των μαθητών. Η ιστορική περιγραφή της ΕΟΚΑ ως φορέα ενός «κοινωνικά υπερσυντηρητικού εθνικισμού» σε ευθεία αντίθεση με τα ριζοσπαστικά αντιαποικιακά κινήματα του Τρίτου Κόσμου προκάλεσε την οργή του Κύπριου Υπουργού Παιδείας. Το επίμαχο απόσπασμα ήταν: «Την εποχή που ο Τρίτος Κόσμος συγκλονιζόταν από ριζοσπαστικά αντιαποικιακά κινήματα, που έδιναν προτεραιότητα όχι μόνον στην εθνική απελευθέρωση αλλά και στην κοινωνική πρόοδο, στην Κύπρο η ΕΟΚΑ του στρατηγού Γρίβα πρόβαλλε έναν κοινωνικά υπερσυντηρητικό εθνικισμό». Τελικά, το εγχειρίδιο αποσύρθηκε.
Ιστορία της Στ΄ Δημοτικού της Μαρίας Ρεπούση (2006-2008):
Το εθνικό τραύμα του «συνωστισμού». Το πιο διαβόητο εκπαιδευτικό σκάνδαλο της σύγχρονης Ελλάδας διήρκεσε 29 εκκωφαντικούς μήνες. Μία μόνο λέξη ο περιβόητος «συνωστισμός» στο λιμάνι της Σμύρνης στάθηκε αρκετή για να ξεσπάσουν αντιδράσεις. Γονείς, δάσκαλοι και ΜΜΕ κατηγόρησαν τη συγγραφική ομάδα πως υποβαθμίζει ηθελημένα τις τουρκικές βιαιοπραγίες του 1922 και «ξεπλένει» τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το βιβλίο αφαιρέθηκε άρον – άρον λίγο πριν το άνοιγμα των σχολείων τον Σεπτέμβριο του 2007.
Τα «Ψηλά Βουνά» του Ζαχαρία Παπαντωνίου (1917-1921):
Το αμάρτημα της δημοτικής. Εισήχθη το 1919 στην Γ’ Δημοτικού και βρέθηκε αμέσως στο στόχαστρο επιτροπών που ζητούσαν την κεφαλή του επί πίνακι. Το πραγματικό του έγκλημα δεν ήταν τόσο οι υποτιθέμενες «αθεϊστικές και αντιπατριωτικές» του σκιές, αλλά το γεγονός ότι γράφτηκε στη δημοτική, εξοργίζοντας τους συντηρητικούς θιασώτες της καθαρεύουσας. Παρά τον ανηλεή πόλεμο, το βιβλίο αποδείχθηκε εφτάψυχο, επιστρέφοντας πεισματικά στα θρανία το 1929, το 1933 και μεταπολιτευτικά το 1974.
«Ιστορία Ρωμαϊκή και Μεσαιωνική» του Κώστα Καλοκαιρινού (1965):
Κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 1965, στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης Παπανούτσου, και μέσα σε ακριβώς δύο μήνες είχε αποσυρθεί. Πέρα από τη «βέβηλη» χρήση της δημοτικής γλώσσας, ο Καλοκαιρινός διέπραξε ένα ασυγχώρητο ακαδημαϊκό ατόπημα για τα δεδομένα της εποχής: παρουσίασε το Βυζάντιο ως συνέχεια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και όχι ως αμιγώς ελληνική υπόθεση. Το βιβλίο επανήλθε μια δεκαετία αργότερα (1976), αλλά μόνο αφού αναθεωρήθηκε πλήρως για να ευθυγραμμιστεί με το κυρίαρχο, αδιαμφισβήτητο εθνικό αφήγημα.
