Τον Νοέμβριο του 1919, σε ένα μικρό θέρετρο της Βοημίας, ένας 36χρονος άνδρας κάθισε να γράψει ένα γράμμα.
Ήταν μια δικανική απολογία, μια ψυχαναλυτική τομή και μια κραυγή αγωνίας που εκτεινόταν σε 47 πυκνογραμμένες σελίδες. Ο συγγραφέας ήταν ο Φραντς Κάφκα. Ο παραλήπτης ήταν ο πατέρας του, Χέρμαν. Το γράμμα αυτό, ίσως το πιο διάσημο ανεπίδοτο κείμενο στην ιστορία της λογοτεχνίας, δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του. Η μητέρα του Κάφκα αρνήθηκε να το παραδώσει, επιστρέφοντάς το στον γιο της με τη σιωπηρή παραδοχή ότι κάποιες αλήθειες είναι πολύ βαριές για να ειπωθούν.
Στην εποχή μας, όπου η έννοια του «τραύματος» έχει γίνει σχεδόν καραμέλα στα social media, η «Επιστολή προς τον Πατέρα» διατηρεί μια τρομακτική επικαιρότητα. Δεν είναι απλώς η ιστορία ενός ευαίσθητου γιου απέναντι σε έναν τυραννικό πατέρα. Είναι η απόλυτη μελέτη της εξουσίας. Ο Κάφκα περιγράφει τον μηχανισμό με τον οποίο η κριτική ενός γονέα μετατρέπεται σε εσωτερική φυλακή για το παιδί.
Διαβάζοντας τα παρακάτω αποσπάσματα, δεν βλέπουμε μόνο τον συγγραφέα της «Δίκης» ή της «Μεταμόρφωσης». Βλέπουμε έναν άνθρωπο που προσπαθεί να εξηγήσει το ανεξήγητο: πώς η αγάπη μπορεί να προκαλεί φόβο και πώς η σιωπή μπορεί να είναι πιο βίαιη από τις φωνές. Ο Κάφκα ανατέμνει, αναλύει την ασυμμετρία της δύναμης.
Αυτά τα θραύσματα σκέψης που ακολουθούν αποτελούν έναν χάρτη της ανθρώπινης ευαλωτότητας. Μας θυμίζουν ότι μερικές φορές, η μεγαλύτερη λογοτεχνία δεν γεννιέται από τη φαντασία, αλλά από την ανάγκη να επιβιώσουμε απέναντι σε αυτούς που αγαπάμε και τρέμουμε περισσότερο.
5 ερωτικά αποσπάσματα από τα γράμματα του Κάφκα προς στη Μιλένα του
12 αποφθέγματα του Φραντς Κάφκα από το «Επιστολή προς τον πατέρα».
1.«Είσαι ελεύθερος και γι’ αυτό είσαι χαμένος.»
2.«… τελικά, δεν είναι απαραίτητο να πετάξεις κατευθείαν στη μέση του ήλιου, αλλά είναι απαραίτητο να συρθείς σε ένα καθαρό σημείο της Γης όπου ο ήλιος λάμπει μερικές φορές και μπορείς να ζεσταθείς λίγο.»
3.«Τα γραπτά μου ήταν όλα για σένα. Το μόνο που έκανα εκεί, τελικά, ήταν να θρηνώ για όσα δεν μπορούσα να θρηνήσω στην αγκαλιά σου.»
4.«Και δεν μπορούσα ποτέ να καταλάβω γιατί ήσουν τόσο αναίσθητος απέναντι στη θλίψη και την ντροπή που μου προκαλούσες με τα λόγια και τις κρίσεις σου – ήταν σαν να μην αντιλαμβανόσουν τη δύναμή σου. Και σίγουρα σε έκανα να αρρωστήσεις με τα λόγια μου, αλλά ήξερα τι έκανα, αν και με πονούσε, αλλά δεν μπορούσα να συγκρατηθώ, δεν μπορούσα να συγκρατήσω τα λόγια μου – αν και τα μετάνιωνα. Αλλά εσύ με χτυπούσες με τα λόγια σου και δεν είχες ιδέα – ποτέ δεν λυπήθηκες κανέναν, ούτε τότε, ούτε αργότερα – και οι άνθρωποι ήταν ανυπεράσπιστοι μπροστά σου.»
5.«Αγαπητέ πατέρα:
Μου ρώτησες κάποτε γιατί ισχυρίζομαι ότι σε φοβάμαι.
Ως συνήθως, δεν ήξερα τι να απαντήσω, εν μέρει, ακριβώς λόγω του
φόβο που σου έχω, και εν μέρει επειδή στα θεμέλια αυτού του φόβου
υπάρχουν πάρα πολλές λεπτομέρειες για να μπορέσω να τις συγκεντρώσω
στη διάρκεια μιας συζήτησης. Και, αν και προσπαθώ τώρα να σου απαντήσω
γραπτώς, η απάντησή μου θα είναι, ωστόσο, πολύ ακατανόητη, επειδή
ακόμα και όταν γράφω, ο φόβος και οι συνέπειές του με εμποδίζουν
να σου ανοιχτώ, και επειδή το μέγεθος του θέματος υπερβαίνει τη μνήμη και την κατανόησή μου».
6.«Πιθανώς δεν είμαι καθόλου τεμπέλης από τη φύση μου, αλλά δεν είχα τίποτα να κάνω.»
7.«Είναι σαν να πρέπει κάποιος να ανέβει πέντε χαμηλά σκαλοπάτια και ένας δεύτερος μόνο ένα σκαλοπάτι, το οποίο όμως είναι τόσο ψηλό όσο τα πέντε μαζί. Ο πρώτος δεν θα καταφέρει μόνο τα πέντε, αλλά και εκατοντάδες και χιλιάδες άλλα, θα έχει ζήσει μια μεγάλη και πολύ κουραστική ζωή, αλλά κανένα από τα σκαλοπάτια που ανέβηκε δεν θα είχε τέτοια σημασία για αυτόν, όπως για τον δεύτερο εκείνο το πρώτο, ψηλό σκαλοπάτι, αδύνατο να το ανέβει με όλες τις δυνάμεις του, στο οποίο δεν μπορεί να ανέβει και φυσικά δεν μπορεί να το ξεπεράσει.»
8.«Από τότε που άρχισα να σκέφτομαι, είχα τόσο βαθιά άγχη για την επιβεβαίωση της πνευματικής μου ύπαρξης, που ήμουν αδιάφορος για όλα τα άλλα».
9.«Με ενθάρρυνες, για παράδειγμα, όταν χαιρετούσα και βάζαμε βήματα, αλλά δεν ήμουν μελλοντικός στρατιώτης, ή με ενθάρρυνες όταν μπορούσα να φάω με όρεξη ή ακόμα και να πίνω μπύρα με τα γεύματά μου, ή όταν μπορούσα να επαναλαμβάνω τραγούδια, τραγουδώντας αυτά που δεν είχα καταλάβει, ή να σου μιλάω χρησιμοποιώντας τις αγαπημένες σου εκφράσεις, μιμούμενος σε, αλλά τίποτα από αυτά δεν είχε καμία σχέση με το μέλλον μου. Και είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και σήμερα με ενθαρρύνεις πραγματικά σε οτιδήποτε μόνο όταν εμπλέκεσαι εσύ ο ίδιος, όταν διακυβεύεται η δική σου αίσθηση αυτοεκτίμησης, την οποία εγώ βλάπτω».
10.«Η σύγκριση του πουλιού στο χέρι και των εκατό που πετούν μπορεί να εφαρμοστεί εδώ μόνο σχετικά. Στο χέρι δεν έχω τίποτα, όλα πετούν, και όμως -όπως το καθορίζουν οι συνθήκες της μάχης και οι ανάγκες της ζωής- πρέπει να επιλέξω το τίποτα».
11.«Δεν υπάρχει τίποτα κακό να φοβάσαι. Μόλις περάσεις το κατώφλι, όλα είναι καλά. Ένας άλλος κόσμος, και δεν χρειάζεται να μιλήσεις».
12.«Είναι σαν ένας άνθρωπος να είναι φυλακισμένος και να έχει όχι μόνο την πρόθεση να δραπετεύσει, κάτι που ίσως θα ήταν εφικτό, αλλά και, ταυτόχρονα, την πρόθεση να ξαναχτίσει τη φυλακή ως ένα παλάτι αναψυχής για τον εαυτό του. Αλλά αν δραπετεύσει, δεν μπορεί να ξαναχτίσει, και αν ξαναχτίσει, δεν μπορεί να δραπετεύσει».
Άγγελος Τερζάκης: «Γιατί μπερδεύετε τον παλιάνθρωπο με τον αμαρτωλό;..»
