Σε συνέχεια του προηγούμενου άρθρου μας, όπου ξεδιαλύναμε την άγνοια της Λουπίτα Νιόνγκο γύρω από το ομηρικό σύμπαν, γεννιέται αυθόρμητα μια σκέψη.
Αν το σύγχρονο Χόλιγουντ είχε απέναντί του τον μεγαλύτερο ποιητή όλων των εποχών, θα επέλεγε να τον επιπλήξει, κρίνοντάς τον με σημερινούς, απολύτως επιφανειακούς όρους. Αν όμως είχαμε εμείς έστω και πέντε λεπτά μαζί με τον Όμηρο; Σίγουρα δεν θα σπαταλούσαμε τον χρόνο μας σε ανούσιες υποδείξεις.
Θα αναγνωρίζαμε πως, ναι, από τη μια μεριά οι γυναίκες στα έπη του μοιάζουν συχνά άτυχες: ζουν σε έναν κόσμο σκληρό, φτιαγμένο από σίδερο και αίμα, κινδυνεύουν να γίνουν λάφυρα και χάνουν τις ζωές που γνώριζαν. Δεν σκύβουν το κεφάλι στη μοίρα τους όμως, γιατί ταυτόχρονα καταλαβαίνουν ότι είναι και εξοπλισμένες, έχουν όπλα στη φαρέτρα τους, έχουν πλούσια φαντασία, αιχμηρό μυαλό, υπομονή και απόλυτη πίστη στη δική τους εσωτερική δύναμη, καταφέρνοντας να κινούν τα νήματα της ιστορίας.
Αντί, λοιπόν, για ρηχά παράπονα, ιδού 10 ουσιαστικές ερωτήσεις που θα άξιζε πραγματικά να του θέσουμε, καθισμένοι απέναντί του:
1. Για τον αληθινό ρόλο της Πηνελόπης «Δάσκαλε, η Πηνελόπη δεν είναι ένα απλό θύμα που καρτεράει κλαίγοντας, σωστά; Της έδωσες τον αργαλειό ως ασπίδα και τον χρόνο ως δόρυ. Πόσο συνειδητά την έχτισες ως την απόλυτη στρατηγό του δικού της αόρατου πολέμου, πνευματικά ισάξια του Οδυσσέα;»
2. Για την Ωραία Ελένη και τη διαύγειά της «Είναι η Ελένη σου μια γυναίκα εγκλωβισμένη στο ίδιο της το κάλλος; Της έδωσες τέτοια εσωτερική διαύγεια ώστε να κατανοεί το βάρος των νεκρών γύρω της. Τη λυπήθηκες ποτέ που έπρεπε να κουβαλάει τον τίτλο της “αφορμής”, ενώ ήξερες καλά πως η πραγματική αιτία του πολέμου ήταν τα εμπορικά διόδια του Ελλησπόντου;»
3. Για την ιστορική αλήθεια πίσω από τον μύθο
«Πόσο πραγματικός ήταν τελικά ο κόσμος που μας παρέδωσες; Από τη μια μεριά, τα έπη σου βρίθουν από θεούς, τέρατα και θρύλους. Μήπως όμως πίσω από αυτά κρύβεται ένας ακριβής χάρτης της Εποχής του Χαλκού; Μπορούμε, τελικά, να σε χρησιμοποιήσουμε ως αληθινή ιστορική πηγή που διέσωσε τα γεγονότα ενός ολόκληρου πολιτισμού ή ήταν όλα ένα μεγαλοφυές παραμύθι;»
4. Για το απόλυτο ξεγύμνωμα του πολέμου «Όταν βάζεις τον γέροντα βασιλιά Πρίαμο να φιλάει ικετευτικά τα χέρια του Αχιλλέα, του φονιά του γιου του, πόσο βαθιά ήθελες να κόψεις τον μύθο της ηρωικής δόξας; Ήταν ο δικός σου τρόπος να φωνάξεις πως μπροστά στον θάνατο και την απώλεια είμαστε όλοι τραγικά ίδιοι;»
5. Για τη ματαιότητα της υστεροφημίας «Ο Αχιλλέας διάλεξε τη σύντομη, ένδοξη ζωή. Όμως στον Κάτω Κόσμο, ομολογεί πως θα προτιμούσε να είναι φτωχός εργάτης στους ζωντανούς παρά ο τρανός βασιλιάς των νεκρών. Τελικά, η αθάνατη δόξα για την οποία σφάζονταν οι ήρωές σου, ήταν η μεγαλύτερη ανθρώπινη απάτη;»
6. Για τη φύση των Θεών «Οι θεοί σου δεν είναι άφθαρτα, ηθικά ιδεώδη. Ζηλεύουν, μικροπρεπούν, απατούν και συμπεριφέρονται σαν παιδιά με υπερδυνάμεις. Μήπως ο Όλυμπος δεν ήταν θρησκεία, αλλά ένας τεράστιος, ειρωνικός καθρέφτης της δικής μας, ατελούς φύσης;»
7. Για τη θυσία των αθόρυβων «Τα έπη σου λάμπουν από ημίθεους και αριστοκράτες. Όμως πίσω από τις χρυσές ασπίδες, χιλιάδες απλοί άνθρωποι πέφτουν στη λάσπη χωρίς να ειπωθεί ποτέ το όνομά τους. Αυτούς τους απλούς φαντάρους, τους πόνεσες καθόλου την ώρα που τους τραγουδούσες;»
8. Για τον μύθο της τύφλωσης «Ο θρύλος σε θέλει τυφλό. Ήταν, άραγε, αυτή ακριβώς η στέρηση του φωτός που σου επέτρεψε να δεις τόσο βαθιά μέσα στο σκοτάδι της ανθρώπινης ψυχής; Βλέπει κανείς καλύτερα την αλήθεια όταν κλείνει τα μάτια του στη φασαρία του έξω κόσμου;»
9. Για το αβάσταχτο βάρος του νόστου «Είναι η Ιθάκη ο τελικός προορισμός για να γαληνέψει κανείς, ή ο άνθρωπος που μαθαίνει να επιβιώνει ανάμεσα σε τέρατα καταδικάζεται να μην ησυχάζει ποτέ; Μπορεί ποτέ μια ψυχή σαν του Οδυσσέα να βολευτεί ξανά στη θαλπωρή μιας εστίας;»
10. Για το δικό μας αύριο «Αν καθόσουν σήμερα ανάμεσά μας, τρεις χιλιετίες μετά, και έβλεπες να στήνονται ακόμα πόλεμοι για εξουσία και χρήμα στο όνομα δήθεν μεγάλων ιδανικών, τι θα έκανες; Θα έγραφες ένα τρίτο, ακόμα πιο ανελέητο έπος για να μας ξυπνήσεις, ή θα άφηνες τη λύρα σου στην άκρη, λέγοντας πως τελικά δεν μάθαμε απολύτως τίποτα;»
Ο Όμηρος δεν έχει ανάγκη τις σύγχρονες νουθεσίες μας, ούτε τις γρήγορες, αναχρονιστικές αναγνώσεις που σαρώνουν την επιφάνεια. Έχει ανάγκη να σταθούμε απέναντί του με ανοιχτό μυαλό, να αφουγκραστούμε την πίστη του στην πολυπλοκότητα του ανθρώπου και να καταλάβουμε πως τα αληθινά αριστουργήματα δεν δικάζονται, αλλά συνεχίζουν να μας κάνουν τις πιο δύσκολες ερωτήσεις.
