Ο Έριχ Φρομ έθεσε αυτό το ερώτημα πολύ πριν γίνει μόδα η «αυτοβελτίωση» και η γλώσσα της επιτυχίας. Στο κείμενό του δεν επιτίθεται στην προσπάθεια, αλλά στην τύφλωση. Στον άνθρωπο που κινείται αδιάκοπα, κατακτά στόχους, ανεβαίνει σκαλιά χωρίς ποτέ να αναρωτηθεί αν οι σκοποί του γεννήθηκαν μέσα του ή του παραδόθηκαν έτοιμοι από την κοινωνία.
Ο Φρομ παρατηρεί κάτι άβολο, οι περισσότεροι από εμάς πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε τι θέλουμε, ενώ στην πραγματικότητα επιθυμούμε αυτό που μας έμαθαν να επιθυμούμε. Βαθμοί, καριέρα, χρήματα, κύρος, εμπειρίες προς κατανάλωση.
Όχι επειδή τα διαλέξαμε, αλλά επειδή μάθαμε πως αυτά «πρέπει» να μας κάνουν ευτυχισμένους. Κι όταν, μέσα στη φρενίτιδα της επιτυχίας, γεννηθεί η ερώτηση «προς τι όλα αυτά;», την αντιμετωπίζουμε σαν απειλή.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του ανθρώπου είναι ότι δεν κάθεται να σκεφτεί αν οι σκοποί που επιδιώκει είναι κάτι που επιθυμεί ο ίδιος. Στο σχολείο θέλει να πάρει καλούς βαθμούς, σαν μεγάλος θέλει να επιτύχει όσο γίνεται περισσότερο, να κερδίσει χρήματα, να αποκτήσει κύρος, να αγοράσει καλύτερο αυτοκίνητο, να κάνει ταξίδια κ.λπ.
Όταν όμως μέσα σε αυτή την εντατική δραστηριότητα σταματήσει για να σκεφτεί, στο μυαλό του μπορεί να γεννηθεί το εξής ερώτημα: Αν πετύχω αυτή τη νέα δουλειά, αν αγοράσω αυτό το καλύτερο αυτοκίνητο, αν κάνω αυτό το ταξίδι, τι βγαίνει; Προς τι όλα αυτά;
Εγώ είμαι πραγματικά εκείνος που επιθυμεί όλα αυτά; Δεν επιδιώκω κάποιο σκοπό, που υποτίθεται πως θα με κάμει ευτυχή, που όμως μου ξεφεύγει μόλις φτάνω στην επιτυχία του;
Τα ερωτήματα αυτά, όταν εγείρονται, δημιουργούν φόβο, γιατί θέτουν επί τάπητος την ίδια τη βάση πάνω στην οποία στηρίζεται όλη η δραστηριότητα του ανθρώπου, η γνώση του για το τι επιθυμεί. Οι άνθρωποι τείνουν για τον λόγο αυτό να απαλλαγούν όσο συντομότερα γίνεται από αυτές τις ενοχλητικές σκέψεις. Αισθάνονται να τους ενοχλούν αυτά τα ερωτήματα γιατί έχουν κουραστεί ή νιώθουν αποθάρρυνση – και συνεχίζουν να επιδιώκουν τους σκοπούς που πιστεύουν πως είναι δικοί τους.
Όλα αυτά όμως δίνουν μια αμυδρή απεικόνιση της αλήθειας – της αλήθειας πως ο σύγχρονος άνθρωπος ζει με την αυταπάτη πως ξέρει τι θέλει, ενώ πραγματικά θέλει αυτό που προσδοκούν οι άλλοι να θέλει. Για να το παραδεχτεί αυτό, πρέπει να καταλάβει πως το να ξέρει κανείς τι πραγματικά θέλει δεν είναι εύκολο, όπως νομίζει ο περισσότερος κόσμος, αλλά ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα που πρέπει να λύσει κάθε ανθρώπινο ον.
Το έργο αυτό προσπαθούμε να το αποφύγουμε, αποδεχόμενοι έτοιμους σκοπούς σαν να ήταν δικοί μας.
Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι πρόθυμος να αναλάβει μεγάλους κινδύνους όταν προσπαθεί να επιτύχει σκοπούς που υποτίθεται πως είναι «δικοί του». Αισθάνεται όμως μεγάλο φόβο όταν πρόκειται να αναλάβει τον κίνδυνο και την ευθύνη να καθορίσει ο ίδιος τις επιδιώξεις του.
20 ανελέητα αποφθέγματα του Μίλαν Κούντερα: «Έρχονται στιγμές στη ζωή που πρέπει να…»
