Νομίζετε πως τα σκάνδαλα δεν αφορούν τον χώρο της λογοτεχνίας; Πλανάσθε πλάνην οικτράν!
Η λογοτεχνία δεν είναι μόνο τόποι ονείρων και ιδεών, είναι και χώρος σκανδάλων, συγκρούσεων και αποκαλύψεων. Από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα, οι συγγραφείς υπήρξαν ταυτόχρονα δημιουργοί και πρόσωπα δημοσίου βίου, εκτεθειμένα στη φήμη, στην υπερβολή και συχνά στην πτώση.
Δεν αρκεί πάντα η δύναμη της πένας, το κύρος ενός έργου μπορεί να συντριβεί μέσα σε μια αίθουσα δικαστηρίου, σε μια φετφά που αλλάζει την ιστορία ή σε μια δημοσιογραφική έρευνα που αποκαλύπτει ψεύδη.
1. Σαλμάν Ρούσντι – Η φετφά και η λογοτεχνία υπό απειλή
Στις 14 Φεβρουαρίου 1989, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί εξέδωσε φετφά, καλώντας σε εκτέλεση του Σαλμάν Ρούσντι και των εκδοτών που συνέβαλαν στην έκδοση του The Satanic Verses, θεωρώντας το έργο βλάσφημο, υποστηρίζοντας ότι απευθυνόταν στις καρδιές των μη πιστών.
Αποτέλεσμα ήταν όχι μόνο διαδηλώσεις, απώλειες ζωών και απανωτές επιθέσεις σε μεταφραστές/εκδότες, όπως η δολοφονία του Ιάπωνα μεταφραστή το 1991, αλλά και η κατάρρευση διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ιράν τον Μάρτιο του 1989.
Μετά από χρόνια απομόνωσης, η επίθεση εναντίον του Ρούσντι στη Νέα Υόρκη το 2022 ανανέωσε τη συζήτηση, ο δράστης καταδικάστηκε σε 25 χρόνια φυλάκισης, σε μια έμμεση διασταύρωση λογοτεχνίας, θρησκείας και πολιτικής βίας.
2. JT LeRoy – Η λογοτεχνική περσόνα που δεν υπήρξε ποτέ
Ο έφηβος συγγραφέας «JT LeRoy», αποθεώθηκε από κριτικούς και διασημότητες στα τέλη της δεκαετίας του 1990 μέχρι που αποκαλύφθηκε ότι ήταν αποκύημα φαντασίας της συγγραφέως Laura Albert. Την δημόσια εικόνα του LeRoy υποδύθηκε η Savannah Knoop. Η Savannah Knoop ήταν αυτή που εμφανιζόταν δημόσια ως ο JT LeRoy, δηλαδή μια γυναίκα που υποδυόταν έναν άντρα.
Το 2007 κηρύχθηκε ένοχη για απάτη από ομοσπονδιακό δικαστήριο της Νέας Υόρκης, καθώς υπέγραψε συμβόλαια, όπως αυτόν για τα κινηματογραφικά δικαιώματα του μυθιστορήματός της Sarah, με το ψευδώνυμο JT LeRoy, και κατηγορήθηκε για εξαπάτηση σε βάρος εταιρείας παραγωγής.
Παρά την καταδίκη, η ίδια ισχυρίστηκε ότι ο LeRoy ήταν μια «ψυχολογική περσόνα»όχι απλώς ψευδαίσθηση αλλά μέρος της προσωπικής της ταυτότητας.
3. Το Νόμπελ Λογοτεχνίας… δεν απονεμήθηκε το 2018
Το 2018, το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας δεν απονεμήθηκε για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, λόγω ενός σκανδάλου με σεξουαλικές κατηγορίες εναντίον του Ζαν-Κλοντ Αρνό, συζύγου της ακαδημαϊκού Κατρίν Φροστενσόν που ήταν μέλος της Ακαδημίας. Οι κατηγορίες και οι διαρροές νικητών προκάλεσαν κρίση που ανάγκασαν την αναβολή του βραβείου.
Το σκάνδαλο ξέσπασε όταν 18 γυναίκες τον κατήγγειλαν για σεξουαλική παρενόχληση και κακοποίηση. Ανάμεσα στις καταγγελίες ξεχώρισε και το περιστατικό όπου ο Αρνό φέρεται να άγγιξε ανάρμοστα τα οπίσθια της πριγκίπισσας Βικτόρια σε τελετή των Νόμπελ.
Τελικά, το 2019 απονεμήθηκαν δύο βραβεία για τα έτη 2018 και 2019 μαζί, όταν η Ακαδημία προσπάθησε να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της.
Τα 10 πιο εμβληματικά αποσπάσματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας
4. James Frey – Το «μυθιστόρημα-αλήθεια» που ήταν μισό ψέμα
Το A Million Little Pieces κυκλοφόρησε το 2003 ως ένα σκληρό, ωμό memoir για την πάλη του Frey με τον εθισμό στα ναρκωτικά και το αλκοόλ. Η αφήγηση παρουσίαζε τον συγγραφέα ως άνθρωπο που έζησε βίαιες εμπειρίες, φυλακίσεις, συγκρούσεις με την αστυνομία και ακραίες σκηνές αυτοκαταστροφής. Το ύφος ήταν άμεσο, γεμάτο ένταση, και έκανε το βιβλίο να μοιάζει σχεδόν μυθιστορηματικό.
Όταν το βιβλίο μπήκε στη λέσχη ανάγνωσης της Oprah Winfrey το 2005, οι πωλήσεις εκτοξεύτηκαν σε εκατομμύρια αντίτυπα. Ο Frey θεωρήθηκε «σύμβολο αντοχής» και η ιστορία του συγκίνησε χιλιάδες αναγνώστες που έβλεπαν σε εκείνον έναν άνθρωπο που επιβίωσε της πιο σκληρής πραγματικότητας.
Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 2006, η δημοσιογραφική έρευνα του The Smoking Gun αποκάλυψε ότι πολλά από τα γεγονότα που παρουσίαζε ο Frey ήταν παραποιημένα ή και εντελώς επινοημένα. Συγκεκριμένα:
- Η υποτιθέμενη φυλάκισή του για 87 ημέρες ήταν στην πραγματικότητα… μερικές ώρες κράτησης.
- Πολλές περιγραφές βίαιων επεισοδίων και εγκληματικών πράξεων είχαν δραματοποιηθεί ή δεν είχαν συμβεί ποτέ.
- Ορισμένοι χαρακτήρες και περιστατικά αποδείχτηκαν συγκερασμοί διαφορετικών ιστοριών ή καθαρές μυθοπλασίες.
Η κορύφωση ήρθε όταν η Oprah κάλεσε ξανά τον Frey στην εκπομπή της (Ιανουάριος 2006) και μπροστά σε εκατομμύρια τηλεθεατές τον ανάγκασε να παραδεχθεί τις ανακρίβειες. Η εικόνα του συγγραφέα που είχε παρουσιαστεί ως υπόδειγμα θάρρους μετατράπηκε σε εικόνα εξαπάτησης. Ο Frey υπερασπίστηκε τον εαυτό του λέγοντας ότι «τα ουσιώδη είναι αληθινά» και ότι η αφήγηση έπρεπε να διαβαστεί περισσότερο ως λογοτεχνία παρά ως καθαρή μαρτυρία.
5. Kaavya Viswanathan – Νεαρή συγγραφέας, βιβλίο με ζητήματα originality.
Η 19χρονη Kaavya Viswanathan αντιμετώπισε σφοδρή κριτική και το πρώτο της βιβλίο, How Opal Mehta Got Kissed…, αποσύρθηκε όταν εντοπίστηκαν πάνω από 40 σημεία που μοιάζουν με αντίστοιχα έργων της Megan McCafferty. Εκδόθηκε ανάκληση και ακύρωση επόμενων συμβολαίων ένα παράδειγμα εξαιρετικά γρήγορης αντίδρασης της εκδοτικής κοινότητας απέναντι σε παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων.
3 φορές που η λογοτεχνία προέβλεψε το μέλλον (και μας άφησε άφωνους!)
