Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες: «Το πιο θλιβερό πράγμα που μπορεί να συμβεί σε έναν άνθρωπο είναι να…»

Ο Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (Juan Gabriel Vásquez), ένας δημιουργός ιδιαίτερα αγαπητός στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, δεν γράφει απλώς λογοτεχνία ανασυνθέτει με μαεστρία το ιστορικό γίγνεσθαι.

Μέσα από το έργο του, διεισδύει στις πιο κρυμμένες εσοχές του ατόμου και στις κρυφές πτυχώσεις των γεγονότων, εκεί ακριβώς όπου η επίσημη ιστορία συχνά ψεύδεται και η μυθοπλασία έρχεται για να αποδώσει την αλήθεια. Το συγγραφικό του σύμπαν είναι ένα βαθύ οδοιπορικό στις πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις του καιρού μας, μια διαρκής αναμέτρηση με τον ανθρώπινο πόνο, αλλά και τη βία που αφήνουν πίσω τους οι εποχές.

Τα παρακάτω αποφθέγματα προσφέρουν πολύπλευρες αναγνώσεις γύρω από τη μνήμη, την απώλεια και την ψευδαίσθηση της ενηλικίωσης, αποδεικνύοντας πώς ο σπουδαίος Κολομβιανός συγγραφέας καταφέρνει να συνδέσει άρρηκτα τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου με το διαρκώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό του περιβάλλον.

Αποφθέγματα περί μνήμης και παρελθόντος

Το βάρος των αναμνήσεων: «Η ανάμνηση κουράζει τον άνθρωπο. Αυτό είναι κάτι που δεν μας διδάσκουν. Η άσκηση της μνήμης είναι μια εξαντλητική δραστηριότητα. Απορροφά την ενέργειά μας και φθείρει τους μυς μας.»
Ψευδείς αναμνήσεις: «Το πιο θλιβερό πράγμα που μπορεί να συμβεί σε έναν άνθρωπο είναι να ανακαλύψει ότι οι αναμνήσεις του είναι ψέματα.»
Το ανύπαρκτο παρόν: «Τώρα που έχουν περάσει τόσα χρόνια, τώρα που θυμάμαι με το πλεονέκτημα μιας κατανόησης που δεν είχα τότε, σκέφτομαι εκείνη τη συζήτηση και μοιάζει απίθανο που η σημασία της δεν με χτύπησε κατάμουτρα. (Και λέω ταυτόχρονα στον εαυτό μου ότι είμαστε απαίσιοι κριτές της παρούσας στιγμής, ίσως επειδή το παρόν δεν υπάρχει στην πραγματικότητα: όλα είναι ανάμνηση, αυτή η πρόταση που μόλις έγραψα είναι ήδη ανάμνηση, αυτή η λέξη είναι μια ανάμνηση που εσύ, αναγνώστη, μόλις διάβασες).»
Άσκοπη αναπόληση: «Με εξέπληξε επίσης η προθυμία και η αφοσίωση που αφιερώνουμε στην επιζήμια άσκηση της μνήμης, η οποία τελικά δεν φέρνει τίποτα καλό και χρησιμεύει μόνο στο να εμποδίζει τη φυσιολογική μας λειτουργία, όπως εκείνοι οι σάκοι με άμμο που δένουν οι αθλητές στις γάμπες τους για προπόνηση.»
Οι απάτητοι δρόμοι: «Δεν υπάρχει πιο ολέθρια μανία, κανένα πιο επικίνδυνο καπρίτσιο, από την εικασία ή την υπόθεση για τους δρόμους που δεν ακολουθήσαμε.»
Πρόωρη απώλεια: «…η νοσταλγία για πράγματα που δεν είχαν ακόμη χαθεί.»

Αποφθέγματα περί ζωής, ενηλικίωσης και πόνου

Η ψευδαίσθηση του ελέγχου: «Η ενηλικίωση φέρνει μαζί της την ολέθρια ψευδαίσθηση του ελέγχου, και ίσως μάλιστα να εξαρτάται από αυτήν. Εννοώ εκείνον τον αντικατοπτρισμό κυριαρχίας πάνω στη δική μας ζωή που μας επιτρέπει να νιώθουμε ενήλικες, καθώς συνδέουμε την ωριμότητα με την αυτονομία, το κυρίαρχο δικαίωμα να καθορίζουμε τι πρόκειται να μας συμβεί στη συνέχεια. Η απογοήτευση έρχεται αργά ή γρήγορα, αλλά έρχεται πάντα… Όταν φτάνει, τη δεχόμαστε χωρίς πολλή έκπληξη, αφού κανένας που ζει αρκετά δεν μπορεί να εκπλαγεί από το γεγονός ότι η βιογραφία του έχει σμιλευτεί από μακρινά γεγονότα, από ξένες βουλήσεις, με ελάχιστη ή καμία συμμετοχή των δικών του αποφάσεων… Και όταν επιτέλους γίνεται ο σεισμός, επικαλούμαστε τις λέξεις που έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε για να καθησυχάσουμε τον εαυτό μας: ΑΤΥΧΗΜΑ, ΣΥΜΠΤΩΣΗ, ενίοτε ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ.»
Ο ορισμός της εμπειρίας: «Η εμπειρία, ή αυτό που αποκαλούμε εμπειρία, δεν είναι η καταγραφή των δικών μας πόνων, αλλά μάλλον η διδαγμένη συμπόνια προς τον πόνο των άλλων.»
Ευτυχία και λάθη: «Είσαι ευτυχισμένος μέχρι τη στιγμή που τα κάνεις θάλασσα με κάποιον τρόπο· έπειτα, δεν υπάρχει κανένας τρόπος να ανακτήσεις αυτό που ήσουν πριν.»
Η μοναξιά της ορφάνιας: «Αυτό ακριβώς μου συνέβη: ήμουν μόνη, είχα μείνει μόνη, δεν υπήρχε πια κανείς ανάμεσα στον θάνατό μου και σε μένα. Αυτό θα πει να είσαι ορφανός: δεν υπάρχει κανείς μπροστά σου, είσαι ο επόμενος στη σειρά.»
Το βάρος της νύχτας: «Στο σκοτάδι της κρεβατοκάμαρας το σκέφτηκα αυτό, αν και το να σκέφτεσαι στο σκοτάδι δεν συνιστάται: τα πράγματα φαίνονται μεγαλύτερα ή πιο σοβαρά στο σκοτάδι, οι ασθένειες πιο καταστροφικές, η παρουσία του κακού πιο κοντινή, η αδιαφορία πιο έντονη, η μοναξιά πιο βαθιά.»

Αποφθέγματα περί σχέσεων, κοινωνίας και ταυτότητας

Ρίζες και ταυτότητα: «Ένας άνθρωπος κατάγεται από εκεί που νιώθει καλύτερα, και οι ρίζες είναι για τα φυτά. Όλοι το ξέρουν αυτό, έτσι δεν είναι;»
Παιδική ηλικία: «Η παιδική ηλικία δεν υπάρχει για τα παιδιά ωστόσο, για τους ενήλικες η παιδική ηλικία είναι εκείνη η παλιά πατρίδα που χάσαμε μια μέρα και την οποία μάταια επιδιώκουμε να ανακτήσουμε κατοικώντας την με ασαφείς ή ανύπαρκτες αναμνήσεις, οι οποίες γενικά δεν είναι τίποτα άλλο παρά σκιές από άλλα όνειρα.»
Επικοινωνία των νέων εραστών: «Μιλούσαν για προθέσεις και σχέδια, πεπεισμένοι, όπως μόνο οι νέοι εραστές μπορούν να είναι, ότι το να λες τι ήθελες ήταν το ίδιο με το να λες ποιος είσαι.»
Η φύση του ανθρώπου: «Δεν ήταν η πρώτη φορά που κάποιος εξαφανιζόταν από τη ζωή μου με δική μου υπαιτιότητα: λόγω της τάσης μου προς τη μοναξιά και τη σιωπή… Δεν μπορώ να κάνω τίποτα γι’ αυτό, ωστόσο, επειδή κανείς δεν αλλάζει τη φύση του με την απλή δύναμη της θέλησης.»
Η γοητεία της δυστυχίας: «Τότε συνειδητοποίησα ότι κανείς δεν θέλει να ακούει ηρωικές ιστορίες, αλλά σε όλους αρέσει να τους μιλούν για τη δυστυχία κάποιου άλλου.»
Ανείπωτα λόγια στον πατέρα: «Αν για ένα πράγμα μετανιώνω, είναι που δεν είπα στον πατέρα μου πόσο τον θαύμαζα και τον αγαπούσα. […] Γιατί κρύβουμε τα συναισθήματά μας; Από δειλία; Από εγωισμό; […] Πρέπει ένας άνθρωπος να πεθάνει για να μιλήσει στον πατέρα του;»
Η δύναμη της αφήγησης: «Το σημαντικό στην κοινωνία μας δεν είναι το τι συμβαίνει, αλλά το ποιος αφηγείται αυτό που συμβαίνει.»
Τοξικότητα και φονταμενταλισμός: «Η πόλη ήταν δηλητηριασμένη με το δηλητήριο των μικρών φονταμενταλισμών, και το δηλητήριο έτρεχε κάτω από εμάς, σαν το βρώμικο νερό στους υπονόμους.»

Μικρά στιγμιότυπα & σκέψεις

Για τις ανθρώπινες πτώσεις: «”Ώστε έπεσες κι εσύ από τον ουρανό;” […] Οι ανθρώπινες ζωές δεν διαθέτουν τέτοιες τεχνολογικές πολυτέλειες (όπως το μαύρο κουτί) για να βασιστούν.»
Για τη θλίψη: «Το είδος της θλίψης που ανεχόμαστε επειδή εμφανίζεται σε χαρούμενες στιγμές.»
Για το τέλος μιας γιορτής: «Το πρόσωπό της ήταν σαν ένα πάρτι από το οποίο είχαν φύγει όλοι.»
Για τη συγγραφή και την αβεβαιότητα (απόσπασμα): «…δεν γράφεις για όσα ξέρεις και κατανοείς, και πολύ περισσότερο δεν γράφεις επειδή ξέρεις και κατανοείς, αλλά επειδή συνειδητοποιείς ότι όλη η γνώση και η κατανόησή σου είναι ψεύτικη… Και τι συμβαίνει όταν η μάχη με τον κόσμο είναι μια αντανάκλαση της υπόγειας αλλά συνεχούς αναμέτρησης που έχεις με τον εαυτό σου; Τότε γράφεις ένα βιβλίο […] και ελπίζεις τυφλά ότι θα σημαίνει κάτι για κάποιον άλλον.»