Για τον Φερνάντο Πεσσόα, η βιογραφία ενός ανθρώπου δεν κρύβεται στα γεγονότα, αλλά στην καθαρότητα με την οποία αντίκρισε τον κόσμο.
Η απάντηση που δίνει στο ερώτημα του τίτλου «Αν σαν πεθάνω, θελήσουν να γράψουν τη βιογραφία μου…» είναι αφοπλιστικά απλή: η ουσία της ύπαρξης βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ημερομηνίες, εκεί όπου οι μέρες ανήκουν αποκλειστικά στο άτομο και η πραγματικότητα βιώνεται μέσα από τις αισθήσεις και όχι μέσα από τη θολή σκέψη.
Ο Πεσσόα δεν υπήρξε ποτέ ένας, αλλά πολλοί. Μέσα από το έργο του, απέδειξε ότι η αλήθεια των πραγμάτων είναι ορατή μόνο σε όποιον αρνείται να τα ομογενοποιήσει με τη λογική, παραμένοντας μέχρι τέλους ο «μοναδικός ποιητής της Φύσης».
Το έργο και η πνευματική προσφορά του:
- Το κορυφαίο του πεζό έργο, μια “αυτοβιογραφία χωρίς γεγονότα”, όπου ο Πεσσόα (ως Μπερνάρντο Σοάρες) καταγράφει την υπαρξιακή αγωνία και τη μελαγχολία της σύγχρονης ζωής, προσφέροντας στην ανθρωπότητα έναν χάρτη της εσωτερικής μοναξιάς.
- Η μεγαλύτερη προσφορά του στη λογοτεχνία ήταν η δημιουργία ολόκληρων προσωπικοτήτων (όπως ο Αλμπέρτο Καέιρο, ο Ρικάρντο Ρέις και ο Άλβαρο ντε Κάμπος), ο καθένας με δικό του ύφος και φιλοσοφία. Με αυτόν τον τρόπο, ο Πεσσόα έσπασε τα όρια του “εγώ”, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη ψυχή είναι ένα απέραντο πλήθος.
- Μέσα από ποιήματα όπως αυτό που ακολουθεί, ο Πεσσόα επαναπροσδιόρισε τη σχέση μας με τη φύση. Μας δίδαξε να βλέπουμε τα πράγματα ως “πραγματικά και διαφορετικά μεταξύ τους”, μακριά από συναισθηματισμούς, επαναφέροντας την ποίηση στην πρωταρχική της πηγή: το βλέμμα.
Τι αναζητούσε ο Καμύ στις γυναίκες; «Έπιανα ξαφνικά τον εαυτό μου να κάνει συχνά μια ερώτηση που…»
Πεσσόα …. Αν σαν πεθάνω, θελήσουν να γράψουν τη βιογραφία μου,
Τίποτα πιο απλό.
Έχει μόνο δυο ημερομηνίες –της γέννησης και του θανάτου μου.
Ανάμεσα στη μια και την άλλη όλες οι μέρες είναι δικές μου.
Είμαι εύκολος στον ορισμό μου.
Έζησα σαν καταραμένος.
Αγάπησα τα πράγματα χωρίς καμία συναισθηματικότητα.
Ποτέ δεν είχα επιθυμία που δεν μπόρεσα να πραγματοποιήσω, γιατί δεν τυφλώθηκα ποτέ.
Ακόμη και το ακούω ήταν πάντα για μένα συνοδευτικό του βλέπω.
Κατάλαβα ότι τα πράγματα είναι πραγματικά και διαφορετικά όλα μεταξύ τους.
Το κατάλαβα με τα μάτια, ποτέ με τη σκέψη.
Αν το καταλάβαινα με τη σκέψη θα ήταν σαν να τα ’βρισκα όλα ίδια.
Μια μέρα με τύλιξε ο ύπνος σαν οποιοδήποτε παιδί.
Έκλεισα τα μάτια και κοιμήθηκα.
Πέραν αυτού, είμαι ο μοναδικός ποιητής της Φύσης.
Η οργιαστική ιεροτελεστία του Νικηφόρου Βρεττάκου: «Ο ήλιος χύθηκε μέσα μου από…»
