Το “Πείραμα” της Έμμα Έκσταϊν.
Όταν ακούμε το όνομα του Σίγκμουντ Φρόυντ, το μυαλό μας πηγαίνει σε καναπέδες, ανάλυση ονείρων, το οιδιπόδειο σύμπλεγμα και την ερμηνεία του ασυνειδήτου. Πόσοι όμως γνωρίζουν για την περίοδο που ο πατέρας της ψυχανάλυσης πίστευε ότι τα ψυχολογικά τραύματα θα μπορούσαν να θεραπευτούν με… χειρουργική επέμβαση στη μύτη; Αυτή είναι η ιστορία της Έμμα Έκσταϊν, του πιο ακραίου ιατρικού πειράματος στο οποίο ενεπλάκη ποτέ ο Φρόυντ.
Η παράλογη θεωρία του Βίλχελμ Φλις
Βρισκόμαστε στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο Φρόυντ διατηρεί στενή φιλική και επαγγελματική σχέση με έναν ωτορινολαρυγγολόγο, τον Βίλχελμ Φλις. Ο Φλις είχε αναπτύξει μια – τουλάχιστον – εκκεντρική θεωρία: πίστευε ακράδαντα ότι υπήρχε άμεση φυσιολογική σύνδεση ανάμεσα στη μύτη και στα γυναικεία γεννητικά όργανα. Ονόμασε αυτή την πάθηση «ρινική αντανακλαστική νεύρωση» και υποστήριζε ότι η υστερία, η κατάθλιψη, ακόμα και οι κράμπες της περιόδου, μπορούσαν να θεραπευτούν αν κάποιος χειρουργούσε συγκεκριμένα σημεία στο εσωτερικό της μύτης.
Ο Φρόυντ, εντυπωσιασμένος από τη σιγουριά του φίλου του, αποφάσισε να δοκιμάσει τη θεωρία στην πράξη.
Φρόυντ: «Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν πραγματικά ελευθερία, επειδή…»
Το πειραματόζωο: Η περίπτωση της Έμμα Έκσταϊν
Η Έμμα Έκσταϊν ήταν μια 27χρονη ασθενής του Φρόυντ που έπασχε από στομαχικούς πόνους, έντονους πόνους περιόδου και ελαφριά κατάθλιψη (συμπτώματα που τότε ταξινομούνταν κάτω από την ευρεία ομπρέλα της “υστερίας”). Ο Φρόυντ την έπεισε ότι η λύση στο πρόβλημά της βρισκόταν στη μύτη της.
Το 1895, ο Φλις ταξίδεψε στη Βιέννη για να χειρουργήσει την Έμμα. Αφαίρεσε οστό από την κρανιακή της κοιλότητα κάτω από τοπική αναισθησία (πολλές φορές χρησιμοποιούσαν κοκαΐνη για αυτό τον σκοπό, με την οποία επίσης πειραματιζόταν έντονα ο Φρόυντ εκείνη την περίοδο).
Η καταστροφή
Η επέμβαση ήταν ένα απόλυτο φιάσκο. Τις εβδομάδες που ακολούθησαν, η Έμμα υπέφερε από φρικτούς πόνους, μολύνσεις και ακατάσχετες αιμορραγίες που την έφτασαν στα πρόθυρα του θανάτου. Η δυσοσμία από το τραύμα ήταν αφόρητη. Ο Φρόυντ, πανικόβλητος, κάλεσε τελικά έναν άλλον, έμπειρο χειρουργό για να δει τι πήγε στραβά.
Όταν ο νέος γιατρός εξέτασε τη μύτη της Έμμα, ανακάλυψε το αδιανόητο: ο Φλις είχε ξεχάσει μισό μέτρο χειρουργικής γάζας μέσα στη ρινική της κοιλότητα. Καθώς ο γιατρός τραβούσε την αιματοβαμμένη, σαπισμένη γάζα από το πρόσωπο της γυναίκας, η Έμμα υπέστη μαζική αιμορραγία.
Ποια ήταν η αντίδραση του σπουδαίου Φρόυντ μπροστά σε αυτό το θέαμα; Δεν άντεξε και… λιποθύμησε στο πάτωμα. Καθώς συνήλθε, η Έμμα (που είχε σχεδόν αδειάσει από αίμα) φέρεται να του είπε ειρωνικά: «Αυτή είναι η περιβόητη αντοχή του δυνατού φύλου;».
Η Έμμα Έκσταϊν επέζησε, αλλά έμεινε μόνιμα παραμορφωμένη, καθώς η δεξιά πλευρά του προσώπου της κατέρρευσε. Το πιο εξοργιστικό στην ιστορία; Για να προστατεύσει τη φήμη του φίλου του (αλλά και τη δική του κρίση), ο Φρόυντ αρνήθηκε να παραδεχτεί το ιατρικό λάθος. Σε γράμματά του, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ακατάσχετη αιμορραγία της Έμμα δεν οφειλόταν στην ξεχασμένη γάζα, αλλά ήταν… ψυχοσωματική, υποστηρίζοντας ότι η ασθενής αιμορραγούσε από «υστερική επιθυμία» να κρατήσει την προσοχή του Φρόυντ πάνω της.
