Αν ρωτήσεις τους περισσότερους ψυχοθεραπευτές ποια είναι η ρίζα του άγχους μας, θα σε γυρίσουν πίσω στην παιδική σου ηλικία.
Αν ρωτήσεις τον Ίρβιν Γιάλομ, θα σε κοιτάξει στα μάτια και θα σου μιλήσει για τον ελέφαντα στο δωμάτιο: την επίγνωση ότι μια μέρα δεν θα υπάρχουμε.
Ο Γιάλομ δεν είναι απλώς ένας ψυχίατρος. Είναι ο άνθρωπος που πήρε τους μεγάλους στοχαστές τον Νίτσε, τον Σοπενχάουερ, τον Επίκουρο και τους έβαλε να καθίσουν στην πολυθρόνα του θεραπευτή. Η φιλοσοφική του προσέγγιση άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε την ψυχική υγεία, αναδεικνύοντας κάτι βαθιά ανθρώπινο και καθολικό.
Αλμπέρ Καμύ: Ποιο είναι το μοναδικό φιλοσοφικό πρόβλημα του ανθρώπου;
Η ρήξη με την παραδοσιακή ψυχολογία
Η μεγάλη τομή που έκανε ο Γιάλομ ήταν η θεμελίωση της Υπαρξιακής Ψυχοθεραπείας. Αντί να αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως έναν «ασθενή» με χημικές ανισορροπίες ή απωθημένα συμπλέγματα, τον αντιμετώπισε ως ένα ον που έρχεται αντιμέτωπο με τα θεμελιώδη δεδομένα της ίδιας της ύπαρξης.
Σύμφωνα με τον Γιάλομ, οι εσωτερικές μας συγκρούσεις πηγάζουν από την αναμέτρησή μας με τέσσερις απόλυτες αλήθειες:
Τον Θάνατο: Τον αναπόφευκτο τερματισμό της ζωής.
Την Ελευθερία: Την τρομακτική ευθύνη ότι εμείς, και μόνο εμείς, είμαστε οι δημιουργοί της ζωής μας.
Την Υπαρξιακή Απομόνωση: Το γεγονός ότι, όσο κι αν συνδεθούμε με άλλους, γεννιόμαστε και πεθαίνουμε μόνοι.
Την Απουσία Νοήματος: Την ανάγκη μας να βρούμε ένα νόημα σε ένα σύμπαν που, από μόνο του, δεν έχει κανένα.
«Κοιτάζοντας τον Ήλιο»
Το πιο ενδιαφέρον, ίσως, κομμάτι της φιλοσοφίας του είναι η προσέγγισή του στο ζήτημα του θανάτου. Στο βιβλίο του Στον Κήπο του Επίκουρου (Κοιτάζοντας τον Ήλιο), ο Γιάλομ υποστηρίζει κάτι που εκ πρώτης όψεως μοιάζει παράδοξο: Ο φόβος του θανάτου είναι αυτός που μας εμποδίζει να ζήσουμε, αλλά η αποδοχή του θανάτου είναι αυτή που μας σώζει.
Χρησιμοποιώντας τα λόγια του Λα Ροσφουκώ, αναφέρει πως “ούτε τον ήλιο ούτε τον θάνατο μπορούμε να τα κοιτάζουμε κατάματα”. Ωστόσο, ο Γιάλομ μάς προτείνει το αντίθετο. Όταν αρνούμαστε τη θνητότητά μας, αναλωνόμαστε σε μικρότητες, αναβάλλουμε τα όνειρά μας και ζούμε μια ζωή «στον αυτόματο πιλότο».
Η οριακή εμπειρία ως αφύπνιση
Ο Γιάλομ δανείζεται από τον φιλόσοφο Καρλ Γιάσπερς την έννοια της «οριακής κατάστασης». Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με ένα συνταρακτικό γεγονός μια σοβαρή ασθένεια, την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, ή ακόμα και μια βαθιά προσωπική κρίση ξυπνάμε.
Σε αυτή τη στιγμή της υπαρξιακής διαύγειας:
Οι προτεραιότητες αναδιατάσσονται: Τα ασήμαντα καθημερινά άγχη εξατμίζονται.
Η δράση αντικαθιστά την αναβολή: Η φράση «κάποια μέρα θα…» δίνει τη θέση της στο «τώρα».
Η σύνδεση γίνεται ουσιαστική: Αγκαλιάζουμε τους ανθρώπους μας χωρίς τους περιορισμούς του εγωισμού.
Το δώρο της ευθύνης
Το φιλοσοφικό δώρο του Γιάλομ στον σύγχρονο άνθρωπο είναι η ενδυνάμωση. Μας θυμίζει τα λόγια του Νίτσε: “Amor Fati” (Αγάπη για το πεπρωμένο σου) και την προτροπή να ζούμε έτσι, ώστε αν χρειαζόταν να ζήσουμε την ίδια ζωή ξανά και ξανά σε μια αιώνια επιστροφή, να το κάναμε με χαρά.
Η ψυχοθεραπευτική, και ταυτόχρονα βαθιά φιλοσοφική, ματιά του Ίρβιν Γιάλομ δεν υπόσχεται την απουσία του πόνου ή του φόβου. Υπόσχεται όμως κάτι πολύ πιο πολύτιμο: την αυθεντικότητα. Μας καλεί να πάρουμε τη ζωή στα χέρια μας, να γίνουμε οι συγγραφείς του δικού μας έργου και να βρούμε το δικό μας προσωπικό νόημα, ακριβώς επειδή ο χρόνος μας εδώ είναι μετρημένος και μοναδικός.
Έρμαν Έσσε: Το σκληρό μάθημα για όσους ζητιανεύουν την προσοχή των άλλων
