Όταν όλοι φορούν τη Φρίντα Κάλο σε χαρούμενα μπλουζάκια, αλλά το πραγματικό της πρόσωπο κρυβόταν σε ένα κλειδωμένο μπάνιο για 50 χρόνια,
Ήταν το πιο σκοτεινό και καλά φυλαγμένο μυστικό του Μεξικού. Για μισό αιώνα, ένα δωμάτιο στο περίφημο «Γαλάζιο Σπίτι» παρέμενε ερμητικά σφραγισμένο. Όταν επιτέλους άνοιξε το 2004, δεν βρέθηκαν ρομαντικές επιστολές, αλλά η ωμή, ανατριχιαστική πραγματικότητα μιας γυναίκας που μετέτρεψε τον ακρωτηριασμό της σε έργο τέχνης.
Όταν η διευθύντρια του μουσείου, Hilda Trujillo, άνοιξε την πόρτα το 2004, δεν βρήκε μια αποστειρωμένη γκαρνταρόμπα, αλλά έναν χώρο αφημένο στη φθορά του χρόνου. Πολλά από τα διάσημα, παραδοσιακά της φορέματα βρέθηκαν μισοφαγωμένα από αρουραίους και γάτες που είχαν τρυπώσει στο μπάνιο. Πάνω στα υφάσματα υπήρχαν ξεραμένοι λεκέδες από μπογιές, αποδεικνύοντας περίτρανα πως αυτές οι βαριές, πολύχρωμες φορεσιές δεν ήταν ένα θεατρικό κοστούμι, αλλά η καθημερινή «στολή εργασίας» μιας γυναίκας που πάλευε να επιβιώσει ζωγραφίζοντας.
Σήμερα, η Φρίντα Κάλο έχει μετατραπεί στο απόλυτο, πολύχρωμο pop είδωλο. Πουλάει κούπες, tote bags και αισιόδοξα τσιτάτα για τη γυναικεία ενδυνάμωση. Όμως, η αληθινή Φρίντα δεν ήταν μια χαρούμενη επαναστάτρια. Ήταν ένας άνθρωπος εγκλωβισμένος σε ένα σώμα που πονούσε. Η απόλυτη απόδειξη αυτής της μακάβριας πραγματικότητας δεν βρισκόταν στους πίνακές της, αλλά στο ίδιο της το μπάνιο, στο «Γαλάζιο Σπίτι» (La Casa Azul). Το 1954, λίγο πριν πεθάνει, ο σύζυγός της, Ντιέγκο Ριβέρα, κλείδωσε όλα τα προσωπικά της αντικείμενα σε αυτό το δωμάτιο. Έδωσε ρητή εντολή να μην ανοιχτεί παρά μόνο 15 χρόνια μετά τον δικό του θάνατο. Η Ντολόρες Ολμέδο, η προστάτιδα του έργου τους, κράτησε την πόρτα σφραγισμένη μέχρι και τον δικό της θάνατο. Το μπάνιο άνοιξε τελικά το 2004, μισό αιώνα μετά.
Αλμπέρ Καμύ: Η σκοτεινή ψυχολογία της απιστίας και ο μύθος του αμετανόητου Δον Ζουάν
Το μουσείο του πόνου και τα ιατρικά βασανιστήρια
Όταν οι ερευνητές έσπασαν τη σφραγίδα, δεν αντίκρυσαν τον ρομαντικό μύθο της καλλιτέχνιδας, αλλά έναν θάλαμο ιατρικών βασανιστηρίων. Μέσα στον στενό χώρο, κρυμμένα από τα μάτια του κόσμου, βρίσκονταν τα εργαλεία της καθημερινής της επιβίωσης.
Βρέθηκαν πάνω από 300 αντικείμενα, ανάμεσά τους ισχυρά παυσίπονα, μπουκάλια με μορφίνη και τα ορθοπεδικά της κορσέτα. Κορσέτα από γύψο, δέρμα και ατσάλι, τα οποία η ίδια είχε ζωγραφίσει. Ήταν η πανοπλία που την κρατούσε κυριολεκτικά όρθια, αφού η σπονδυλική της στήλη είχε θρυμματιστεί στο διαβόητο ατύχημα με το τραμ. Το πιο συγκλονιστικό, όμως, εύρημα ήταν ένα προσθετικό πόδι. Το 1953, η Φρίντα υπέστη ακρωτηριασμό λόγω γάγγραινας. Μέσα στο μπάνιο βρέθηκε το ξύλινο πόδι της, το οποίο η ίδια είχε εφαρμόσει μέσα σε μια εντυπωσιακή, κόκκινη δερμάτινη μπότα, διακοσμημένη με κινέζικα μοτίβα και μικρά κουδουνάκια, για να κάνει θόρυβο όταν περπατούσε.
Η μόδα ως εργαλείο απόκρυψης και επιβίωσης
Το σφραγισμένο μπάνιο γκρέμισε οριστικά μια τεράστια ψευδαίσθηση. Ο κόσμος λάτρεψε τα περίφημα παραδοσιακά της φορέματα, τα «Tehuana», θεωρώντας τα μια ισχυρή φεμινιστική και πολιτική δήλωση υπέρ των ιθαγενών του Μεξικού. Η αλήθεια, ωστόσο, ήταν πολύ πιο σκοτεινή και πρακτική.
Η ανακάλυψη αυτού του δωματίου διέλυσε τον μύθο της δυστυχισμένης, απομονωμένης ασθενούς. Ανάμεσα στα ορθοπεδικά είδη, βρέθηκαν εκατοντάδες ερωτικές επιστολές προς τους μεγαλύτερους διανοούμενους της εποχής, όπως ο γλύπτης Isamu Noguchi, ο φωτογράφος Nickolas Muray και ο ποιητής Πάμπλο Νερούδα. Η συλλογή μαρτυρά μια γυναίκα με ακόρεστη, σαρκική και πνευματική δίψα, η οποία αρνήθηκε πεισματικά να αφήσει την αναπηρία να της στερήσει τον έρωτα.
Τα ρούχα που βρέθηκαν στο δωμάτιο απέδειξαν ότι η Φρίντα διάλεγε τις μακριές, φαρδιές φούστες και τα βαριά υφάσματα με έναν και μόνο σκοπό: να κρύψει το παραμορφωμένο, ανάπηρο πόδι της και τα τεράστια ορθοπεδικά μηχανήματα που φορούσε από κάτω. Τα κοντά, τετράγωνα μπλουζάκια ήταν ραμμένα έτσι ώστε να χωράνε πάνω από τους γύψινους κορσέτους. Ντυνόταν για να επιβιώσει. Κατασκεύασε έναν τόσο εκθαμβωτικό, πολύχρωμο αντιπερισπασμό στο πάνω μέρος του σώματός της (στεφάνια από λουλούδια, έντονα κοσμήματα, πλεξούδες), ώστε κανείς να μην κοιτάξει ποτέ προς τα κάτω. Κανείς να μην δει τη φυσική της συντριβή.
Η ειρωνεία ενός ειδώλου
Η ιστορία του σφραγισμένου μπάνιου είναι το απόλυτο μάθημα για το πώς η σύγχρονη κοινωνία καταναλώνει τους μύθους της. Πήραμε μια γυναίκα που ζούσε καθημερινά με μορφίνη, με ένα σώμα – φυλακή, και την κάναμε σύμβολο αβίαστης χαράς και μποέμ ανεμελιάς.
Τα αντικείμενα που έμειναν κλειδωμένα για 50 χρόνια στο «Γαλάζιο Σπίτι» στέκουν εκεί για να μας υπενθυμίζουν το πραγματικό κόστος της τέχνης της. Η Κάλο δεν ζωγράφιζε λουλούδια επειδή αγαπούσε την άνοιξη. Ζωγράφιζε τα δικά της, ανοιχτά τραύματα. Και όσο εμείς σήμερα φοράμε το πρόσωπό της σαν επιφανειακό αξεσουάρ, εκείνη θα παραμένει το απόλυτο σύμβολο μιας γυναίκας που πάλεψε να κρατήσει τα δάκρυά της πίσω από μια σφραγισμένη, ξύλινη πόρτα.
12 αποφθέγματα της Φρίντα Κάλο που πρέπει να διαβάσεις!
1.«Με αναφέρουν ως σουρεαλίστρια αλλά δεν είμαι. Ποτέ δεν ήμουν. Ποτέ δεν ζωγράφισα όνειρα. Ζωγράφισα τη δική μου πραγματικότητα».
2.«Ο πόνος, η χαρά και ο θάνατος δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια διαδικασία για την ύπαρξη. Η επαναστατική πάλη σε αυτή τη διαδικασία είναι μια πόρτα ανοιχτή για την ευφυΐα».
3.«Μόνο ένα βουνό μπορεί να γνωρίζει τον πυρήνα ενός άλλου βουνού».
4.«Στο τέλος της ημέρας, μπορούμε να αντέξουμε πολλά περισσότερο από ό,τι νομίζουμε ότι μπορούμε».
5.«Δεχτείτε έναν εραστή που σας κοιτάζει λες και είστε ένα μπισκότο με ουίσκι».
6.«Τίποτε δεν αξίζει περισσότερο από το γέλιο. Είναι δύναμη το να μπορείς να γελάς, να αφήνεις τον εαυτό σου να νιώθει ελαφρύς. Η τραγωδία είναι το πιο γελοίο πράγμα».
7.«Τίποτα δεν είναι απόλυτο. Όλα αλλάζουν, κινούνται, τα πάντα περιστρέφονται, τα πάντα πετούν και φεύγουν μακριά».
8.«Ο λόγος που οι άνθρωποι έπρεπε να επινοήσουμε ή να φανταστούμε ήρωες και θεούς, είναι ο φόβος. Ο φόβος της ζωής και ο φόβος του θανάτου».
9.«Συνήθιζα να σκέφτομαι ότι ήμουν το πιο παράξενο άτομο στον κόσμο, αλλά μετά σκέφτηκα ότι υπάρχουν τόσοι πολλοί άνθρωποι, που πρέπει να υπάρχει κάποιος σαν εμένα. Κάποιος που να αισθάνεται παράξενος και ελαττωματικός, όπως κι εγώ. Προσπαθούσα πολύ να φανταστώ αυτό το άτομο, και φανταζόμουν ότι και αυτό με σκεφτόταν πολύ. Λοιπόν, αν είσαι εκεί έξω και διαβάζεις αυτό, να ξέρεις ότι, ναι, είμαι στ’ αλήθεια εδώ, και είμαι εξίσου περίεργη όπως κι εσύ».
10.«Είμαι η μούσα του εαυτού μου. Εγώ είμαι το θέμα που γνωρίζω καλύτερα. Το θέμα που θέλω να γνωρίζω καλύτερα. Γι’ αυτό ζωγραφίζω αυτοπροσωπογραφίες».
11.«Πόδια, τι σας χρειάζομαι από τη στιγμή που έχω φτερά για να πετάξω;»
12.«Υπήρξαν δύο μεγάλα ατυχήματα στη ζωή μου. Το ένα ήταν με το τρόλεϊ και το άλλο ήταν ο Ντιέγκο. Το δεύτερο ήταν μακράν το χειρότερο».
