Το Παρίσι του 19ου αιώνα δεν διαφέρει και πολύ από τις σύγχρονες μητροπόλεις της φιλοδοξίας: είναι ένα πεδίο μάχης όπου η ηθική συνήθως χάνει, το χρήμα βασιλεύει και ο έρωτας είναι συχνά απλώς ένα ακόμα νόμισμα συναλλαγής.
Σε αυτό ακριβώς το σύμπαν μας βυθίζει ο Ονορέ ντε Μπαλζάκ με το αριστούργημά του, «Μπαρμπα-Γκοριό» (Le Père Goriot, 1835).
Αποτελώντας τον ακρογωνιαίο λίθο της μνημειώδους «Ανθρώπινης Κωμωδίας» του, ο Μπαλζάκ δεν γράφει απλώς ένα μυθιστόρημα. Κάνει την ανατομία μιας ολόκληρης κοινωνίας, πλάθοντας χαρακτήρες που ισορροπούν ανάμεσα στο μεγαλείο και την απόλυτη εξαθλίωση. Μέσα από τα μάτια του φιλόδοξου νεαρού Εζέν ντε Ραστινιάκ, ο οποίος παλεύει να κατακτήσει την παρισινή ελίτ, και την τραγική φιγούρα του Μπαρμπα-Γκοριό, ενός πατέρα που θυσιάζεται μέχρι θανάτου για τις αχάριστες κόρες του, ο συγγραφέας μας χαρίζει μερικές από τις πιο ωμές και κυνικές αλήθειες για την ανθρώπινη φύση.
Διαβάζοντας το έργο, σκοντάφτεις πάνω σε φράσεις που μοιάζουν με ψυχολογικά χτυπήματα. Οι παρακάτω σκέψεις συμπυκνώνουν την ουσία του έργου και αποδεικνύουν γιατί ο Μπαλζάκ παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρος:
Το βιβλίο που οι φτωχοί αγόραζαν με ρεφενέ: Η αληθινή ιστορία των «Άθλιων»
Ποιο είναι το κεντρικό θέμα του βιβλίου;
Το μυθιστόρημα εξερευνά τη διαφθορά της ανθρώπινης ψυχής από το χρήμα και την κοινωνική φιλοδοξία. Στον πυρήνα του βρίσκεται η σύγκρουση ανάμεσα στα αγνά συναισθήματα (όπως η πατρική αγάπη του Γκοριό) και στον κυνισμό της παρισινής αριστοκρατίας, όπου τα πάντα ακόμα και ο έρωτας αγοράζονται και πουλιούνται.
Γιατί θεωρείται ο Γκοριό ο «Σύγχρονος Βασιλιάς Ληρ»;
Ο Μπαλζάκ εμπνεύστηκε ξεκάθαρα από το έργο του Σαίξπηρ. Όπως ο Ληρ, έτσι και ο Γκοριό δίνει όλη του την περιουσία στις δύο του κόρες, την Ανασταζί και τη Ντελφίν, ελπίζοντας να εξασφαλίσει την αγάπη και τη θέση τους στην υψηλή κοινωνία. Εκείνες, όμως, αφού τον απομυζήσουν οικονομικά, τον εγκαταλείπουν να πεθάνει ολομόναχος σε μια άθλια πανσιόν.
Ποιος είναι πραγματικά ο πρωταγωνιστής:
Ο Γκοριό ή ο Ραστινιάκ; Αν και το βιβλίο φέρει το όνομα του Γκοριό, ο πραγματικός πρωταγωνιστής και ο συνδετικός κρίκος της ιστορίας είναι ο Εζέν ντε Ραστινιάκ. Μέσα από την πορεία του νεαρού φοιτητή βλέπουμε τη σταδιακή απώλεια της αθωότητας. Ξεκινά ως ένας ιδεαλιστής επαρχιώτης και καταλήγει να αποδεχτεί τους αδυσώπητους κανόνες του παιχνιδιού για να επιβιώσει κοινωνικά.
Ποιος είναι ο ρόλος του Βοτρέν;
Ο Βοτρέν, ένας μυστηριώδης ένοικος της πανσιόν που αποδεικνύεται δραπέτης εγκληματίας, λειτουργεί ως ο «σκοτεινός δάσκαλος» του Ραστινιάκ (και ίσως το alter ego του ίδιου του Μπαλζάκ). Εκφράζει την απόλυτη αλήθεια χωρίς περιτυλίγματα: η κοινωνία είναι βαθιά υποκριτική και για να πετύχεις πρέπει να είσαι έτοιμος να πατήσεις επί πτωμάτων.
Σε μια εποχή που η εικόνα, το status και το χρήμα συχνά επισκιάζουν την ουσία των σχέσεων, οι παρατηρήσεις του Μπαλζάκ παραμένουν μια γροθιά στο στομάχι. Μας υπενθυμίζει πως όσο οι άνθρωποι ανακατεύουν «τα αισθήματα με τα λεφτά», πάντα θα υπάρχουν εκείνοι που κουβαλούν υπερήφανα τις χρυσές τους αλυσίδες, αγνοώντας το βάρος που συνθλίβει την ψυχή τους. Τελικά, το ερώτημα που αφήνει το βιβλίο δεν είναι αν η κοινωνία είναι διεφθαρμένη, αλλά αν εμείς είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε το τίμημα για να γίνουμε μέρος της.
Ονoρέ ντε Μπαλζάκ – «Μπαρμπα-Γκοριό»
- Ο έρωτας και η εκκλησία θέλουν ωραία και ακριβά καλύμματα στους βωμούς τους.
- Υπάρχουν γυναίκες που βρίσκονται ν’ αγαπούν αμέσως τον άντρα που διάλεξε μια άλλη, όπως υπάρχουν μερικές αστές που αντιγράφοντας τα καπέλα μας, νομίζουν πως θ’ αποχτήσουν αυτόματα και τους τρόπους μας.
- Ένας νέος της ηλικίας του που έχει περιφρονηθεί, φτάνει ν’ απειλεί με τη γροθιά του ολόκληρη την κοινωνία, θέλει να εκδικηθεί, αμφιβάλλει και για τον ίδιο τον εαυτό ακόμη.
- Οι μελαγχολικοί έχουν ανάγκη από το τονωτικό της κοκεταρίας, οι νευρικοί και οι αψίκοροι το βάζουν στα πόδια όταν καταλάβουν ότι η αντίσταση κρατάει πολύ.
- Δεν είμαι καθόλου ευτυχισμένη. Οι χρυσές αλυσίδες είναι βαρύτερες από τις άλλες.
- Δε μ’ αγαπάτε ακόμη, παρά με εκείνη τη συνηθισμένη φιλοφροσύνη των ανδρών. Αν μ’ αγαπούσατε πολύ, θα πέφτατε σε φοβερή απελπισία. Καθώς βλέπετε πρέπει να σιωπήσω.
- Δεν είναι φοβερό ν’ ανακατεύουν τα αισθήματα με τα λεφτά;
- Παίζοντας μερικές σκηνές ηθικής ο ανώτερος άνθρωπος ικανοποιεί όλες του τις φαντασιοπληξίες κάτω από τα ζωηρά χειροκροτήματα των ηλιθίων της πλατείας.
- Όσο πιο ζωντανός και πιο ειλικρινής είναι ο έρωτας, τόσο πιο κρυφός και πιο μυστηριώδης πρέπει να είναι. Να μην τον μαρτυρήσουμε σε κανένα..
- Μας άρεσε πάντοτε να δείχνουμε τη δύναμή μας σε βάρος κάποιου ανθρώπου ή κάποιου πράγματος. Όπως και τα χαμίνια τις νύχτες που χτυπάνε τα κουδούνια των σπιτιών και γράφουνε τ’ όνομά τους πάνω στα καινούργια αγάλματα.
«100 xρόνια μοναξιάς»: Η αληθινή ιστορία πίσω από το αριστούργημα του Μάρκες
