Στο κύκνειο άσμα του, «Η Ανάσταση», ο Λέων Τολστόι δεν παραδίδει απλώς ένα αριστούργημα της ρωσικής λογοτεχνίας, αλλά καταθέτει την πνευματική του διαθήκη. Ξεπερνώντας την αφήγηση της προσωπικής λύτρωσης, ο συγγραφέας ανατέμνει με ακρίβεια τη «ρίζα του κακού» στις ανθρώπινες σχέσεις.
Το κείμενο που θα μας απασχολήσει αποτελεί έναν αυστηρό αλλά αναγκαίο κανόνα συμβίωσης. Ο Τολστόι μάς υπενθυμίζει μια αλήθεια που συχνά λησμονούμε μέσα στον κυνισμό της καθημερινότητας: δεν υπάρχουν «ειδικές περιστάσεις» που να δικαιολογούν την έλλειψη αγάπης.
Διαχωρίζοντας τον κόσμο των πραγμάτων από τον κόσμο των ψυχών, ο Τολστόι θέτει τα όρια. Μπορούμε να είμαστε ανελέητοι με την ύλη (να πελεκήσουμε το ξύλο, να σφυροκοπήσουμε το σίδερο) αλλά ο άνθρωπος απαιτεί μια εντελώς διαφορετική μεταχείριση. Χρησιμοποιώντας την υπέροχη μεταφορά του μελισσιού, μας προειδοποιεί: όπως δεν μπορείς να αγγίξεις τις μέλισσες χωρίς προφύλαξη και σεβασμό, έτσι δεν μπορείς να αγγίξεις και τον συνάνθρωπο χωρίς αγάπη. Κάθε άλλη προσέγγιση είναι καταδικασμένη να βλάψει και τους δύο.
Λέων Τολστόι – «Η Ανάσταση». Εκδόσεις Κέδρος.
Η ρίζα του κακού βρίσκεται στο ότι οι άνθρωποι πιστεύουν πως υπάρχουν περιστάσεις που επιτρέπεται να μεταχειρίζονται τους άλλους χωρίς αγάπη, όμως στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν τέτοιες περιστάσεις.
Με τ’ άψυχα μπορούμε να φερθούμε σκληρά κι ανελέητα: μπορούμε να πελεκήσουμε τα δέντρα, να ψήσουμε τούβλα, να σφυροκοπήσουμε αλύπητα το σίδερο στ’ αμόνι.
Όμως στους ανθρώπους δεν μπορούμε να φερόμαστε άκαρδα, χωρίς αγάπη, όπως δεν μπορεί ν’ αντιμετωπίσουμε το μελίσσι χωρίς μέτρα προφύλαξης.
Αυτή είναι η φύση της μέλισσας εξ ορισμού: αν της συμπεριφερθούμε χωρίς προσοχή τότε και σ’ αυτή θα κάνουμε κακό και τον εαυτό μας θα βλάψουμε.
Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τους ανθρώπους. Κι αλλιώς δεν μπορεί να είναι, γιατί η αμοιβαία αγάπη των ανθρώπων είναι ο βασικός νόμος της ανθρώπινης ζωής.
Είναι αλήθεια βέβαια πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να εξαναγκαστεί ν’ αγαπήσει τον άλλον, όπως μπορεί να εξαναγκαστεί να εργαστεί, όμως απ’ αυτό δεν συνάγεται πως μπορεί να συμπεριφέρεται στους συνανθρώπους του χωρίς αγάπη, και μάλιστα όταν τους ζητάει κάτι.
Αν δεν είσαι ικανός να νιώσεις αγάπη για τους άλλους, τότε κάθισε στη γωνιά σου ασχολήσου με τον εαυτό σου, με πράγματα που θέλεις εσύ ο ίδιος ή μ’ ό,τι άλλο επιθυμείς, εκτός απ’ τους ανθρώπους.
Όπως δεν μπορείς χωρίς βλαβερές επιπτώσεις να τρως παρά μόνο όταν νιώθεις την επιθυμία να φας, έτσι και στους ανθρώπους μπορείς να φέρεσαι χωρίς δυσάρεστες συνέπειες μονάχα όταν τους αγαπάς.
Σκέφτεσαι υπερβολικά; Ο Ντοστογιέφσκι μάς λέει πως η υπερανάλυση οδηγεί…
