Τα Χριστούγεννα τα φανταζόμαστε ως μια παύση του κόσμου. Τα ρολά κατεβασμένα, οι δρόμοι άδειοι, ο χρόνος να κυλά πιο αργά. Κι όμως, αν κοιτάξει κανείς πίσω στην Ιστορία, θα δει ότι αυτή ακριβώς η «ακινησία» στάθηκε ιδανικό σκηνικό για μερικές από τις πιο παράξενες, καθοριστικές και ανθρώπινες στιγμές της. Η 25η Δεκεμβρίου δεν ήταν πάντα ημέρα μόνο για οικογενειακά τραπέζια υπήρξε ημέρα στέψης, συγχώρεσης, γέννησης, θανάτου και έστω για λίγο ειρήνης.
- Στον Μεσαίωνα, τα Χριστούγεννα θεωρούνταν μέρα θεϊκής νομιμοποίησης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο William the Conqueror στέφθηκε βασιλιάς της Αγγλίας ανήμερα Χριστουγέννων το 1066, στο Αβαείο του Ουεστμίνστερ. Η επιλογή δεν είχε ρομαντισμό· είχε συμβολισμό. Ο νέος βασιλιάς έπρεπε να σταθεί σωματικά και ηθικά «πάνω» από τον λαό του. Με ύμνους, όρκους και ιερά λάδια, η εξουσία έπαιρνε τη μορφή θείας αποστολής. Κάτι που σήμερα μοιάζει αδιανόητο, τότε θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητο.
- Αιώνες αργότερα, η ίδια ημέρα έφερε όχι στέψη, αλλά λύση σε ένα αδιέξοδο. Το 1559, έπειτα από μια εξαντλητική παπική σύγκρουση που κράτησε μήνες, οι καρδινάλιοι κατέληξαν τελικά στην εκλογή του Pius IV ανήμερα Χριστουγέννων. Η εκλογή του δεν ήταν αποτέλεσμα έμπνευσης της στιγμής, αλλά κόπωσης, συμβιβασμών και πολιτικής εξάντλησης. Ίσως, όμως, ακριβώς γι’ αυτό να είχε μεγαλύτερη βαρύτητα: ήταν μια απόφαση που ήρθε όταν όλοι είχαν μάθει πια τι δεν λειτουργεί.
Πορτρέτο του Πάπα Πίου Δ΄, έργο του Scipione Pulzone, δεκαετία 1560. - Η 25η Δεκεμβρίου υπήρξε και ημερομηνία αποχαιρετισμού. Η Lettice Knollys, γυναίκα που έζησε ανάμεσα σε έξι βασιλείς και έμεινε στην Ιστορία περισσότερο για έναν έρωτα που της κόστισε την εύνοια της βασίλισσας Ελισάβετ Α΄, πέθανε ανήμερα Χριστουγέννων το 1634. Μια ζωή γεμάτη αυλή, ζήλια, εξορία και αξιοπρέπεια έκλεισε ήσυχα, μακριά από τα φώτα που κάποτε τη σημάδεψαν.
- Αλλά τα Χριστούγεννα δεν έφεραν μόνο τέλη. Έφεραν και αρχές. Ανάμεσα στους ανθρώπους που γεννήθηκαν στις 25 Δεκεμβρίου βρίσκεται και ο Ισαάκ Νεύτων, ο άνθρωπος που άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνουμε το σύμπαν. Μια ειρωνεία σχεδόν ποιητική: η ημέρα της γέννησης να συμπίπτει με τη γέννηση μιας νέας κοσμοθεωρίας.
- Στον 19ο αιώνα, η ίδια ημερομηνία συνδέθηκε με μια πράξη πολιτικής συγχώρεσης. Το 1868, ο Αμερικανός πρόεδρος Andrew Johnson παραχώρησε γενική χάρη σε όλους τους πρώην στρατιώτες των Νοτίων, κλείνοντας, θεσμικά τουλάχιστον ένα αιματηρό κεφάλαιο του Εμφυλίου Πολέμου. Ήταν μια απόφαση που δίχασε, αλλά στόχευε στην επανένωση μιας χώρας που είχε διαλυθεί εκ των έσω.
- Και ύστερα υπάρχει εκείνη η στιγμή που μοιάζει σχεδόν απίστευτη. Το 1914, στα χαρακώματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, Γερμανοί και Βρετανοί στρατιώτες σταμάτησαν να πυροβολούν. Αντάλλαξαν ευχές, έθαψαν νεκρούς, τραγούδησαν το «Stille Nacht» και έπαιξαν ποδόσφαιρο στη νεκρή ζώνη. Η Christmas Truce κράτησε λίγο, αλλά άφησε ένα ανεξίτηλο ίχνος: την απόδειξη ότι ακόμα και στον πόλεμο, η ανθρώπινη ανάγκη για ειρήνη βρίσκει τρόπο να εμφανιστεί.
Η Ιστορία, τελικά, δεν σταματά τα Χριστούγεννα. Απλώς αλλάζει τόνο. Κι αν κάτι μας θυμίζει η 25η Δεκεμβρίου μέσα στους αιώνες, είναι πως ακόμα και στις πιο «ήσυχες» μέρες, ο κόσμος συνεχίζει να γράφεται με εξουσία, φόβο, ελπίδα και, κάποιες σπάνιες φορές, με καθαρή ανθρωπιά.
Τι είπαν οι συγγραφείς για τα Χριστούγεννα – 21 στάσεις στον χρόνο και την καρδιά
