Αν η ιστορία της δυτικής σκέψης ήταν μια θεατρική σκηνή, τότε ο Πλάτων και ο Φρίντριχ Νίτσε δεν θα ήταν απλώς δύο ηθοποιοί με διαφορετικούς ρόλους. Θα ήταν οι δύο σκηνοθέτες που προσπαθούν να ανεβάσουν δύο εντελώς διαφορετικά έργα, στο ίδιο θέατρο, την ίδια στιγμή.
Για αιώνες, ζούσαμε στο θέατρο του Πλάτωνα. Ήταν ένα μέρος τακτοποιημένο, όπου η αλήθεια βρισκόταν «εκεί ψηλά». Ο Πλάτων, ο αρχιτέκτονας της αιωνιότητας, μας έμαθε να δυσπιστούμε στις αισθήσεις μας. Μας είπε ότι ο κόσμος που βλέπουμε, γευόμαστε και αγγίζουμε είναι απλώς μια σκιά, ένα κακέκτυπο.
Η πραγματική ζωή, η «Ιδέα», βρισκόταν αλλού: σε έναν κόσμο άφθαρτο, τέλειο και αμετάβλητο. Για τον Πλάτωνα, η σοφία ήταν μια μορφή απόδρασης· μια σκάλα για να φύγουμε από τη λάσπη της εμπειρίας και να φτάσουμε στον καθαρό αέρα της λογικής.
Ένας υπέροχος αντίλογος: 8 φιλόσοφοι εναντιώνονται στη φιλοσοφία του Καστοριάδη
Και μετά, ήρθε ο Νίτσε.
Με ένα σφυρί στο χέρι και μια διονυσιακή ορμή, ο Γερμανός φιλόσοφος δεν αρκέστηκε στο να κατέβει τη σκάλα του Πλάτωνα την έκανε κομμάτια. Ο Νίτσε είδε στον πλατωνισμό (και στον χριστιανισμό, τον οποίο αποκαλούσε «πλατωνισμό για τον λαό») μια θεμελιώδη ασθένεια: την άρνηση της ζωής.
Η σύγκρουσή τους δεν είναι μια σκόνη σε παλιά βιβλία αλλά μια σύγκρουση που βιώνουμε καθημερινά μέσα μας.
Βασικά σημεία της σύγκρουσης:
Πραγματικότητα: Για τον Πλάτωνα είναι ο κόσμος των Ιδεών (υπερβατικός). Για τον Νίτσε είναι ο υλικός κόσμος, η ροή και το γίγνεσθαι.
Αλήθεια: Αντικειμενική και αιώνια (Πλάτων) vs. Υποκειμενική και κατασκευασμένη (Νίτσε).
Σώμα & Πάθη: Εμπόδια που πρέπει να δαμαστούν (Πλάτων) vs. Πηγές ενέργειας και σοφίας που πρέπει να εξυμνηθούν (Νίτσε).
Τέχνη: Μίμηση της μίμησης, άρα επικίνδυνη (Πλάτων) vs. Η μόνη δύναμη που κάνει τη ζωή υποφερτή και δικαιωμένη (Νίτσε).
Από τη μια, έχουμε την πλατωνική μας πλευρά: την ανάγκη για τάξη, για απόλυτες αλήθειες, για ηθικούς κανόνες που ισχύουν παντού και πάντα. Είναι η φωνή που μας λέει ότι υπάρχει «κάτι παραπάνω», ότι η δικαιοσύνη είναι κάτι υπαρκτό και όχι ανθρώπινη επινόηση. Ο Πλάτων μας προσφέρει ασφάλεια. Μας υπόσχεται ότι το χάος της ζωής έχει νόημα, αρκεί να κοιτάξουμε προς τον Ήλιο του Αγαθού.
Από την άλλη, η φωνή του Νίτσε. Μας προκαλεί να κοιτάξουμε κάτω, στη γη. «Μείνετε πιστοί στη γη», μας φωνάζει στον Ζαρατούστρα. Για τον Νίτσε, δεν υπάρχει «εκεί ψηλά». Υπάρχει μόνο το εδώ και το τώρα. Το σώμα, τα ένστικτα, η δύναμη, η φθορά και η δημιουργία. Αν ο Πλάτων αναζητά την Αλήθεια (με άλφα κεφαλαίο), ο Νίτσε απαντά πως δεν υπάρχουν αλήθειες, παρά μόνο ερμηνείες.
Εκεί που ο Πλάτων βλέπει το σώμα ως φυλακή της ψυχής, ο Νίτσε βλέπει το σώμα ως τον μοναδικό ναό. Εκεί που ο Πλάτων αναζητά τη γαλήνη της αταραξίας, ο Νίτσε απαιτεί να ζήσουμε επικίνδυνα, να αγκαλιάσουμε το τραγικό στοιχείο της ύπαρξης, να πούμε «Ναι» στη ζωή ακόμα και στον πόνο της (Amor Fati).
Σήμερα, ζούμε σε μια παράδοξη εποχή. Είμαστε τεχνολογικά Νιτσεϊκοί, λατρεύοντας τη δύναμη και την ατομική έκφραση, αλλά ηθικά παραμένουμε κρυπτο – Πλατωνιστές, αναζητώντας απεγνωσμένα κάποιου είδους αντικειμενική δικαίωση για τις πράξεις μας.
Η διαμάχη τους είναι τελικά η διαμάχη για το πού θα βρούμε τη λύτρωση: Στην υπέρβαση του κόσμου ή στην πλήρη αποδοχή του; Στο να γίνουμε ιδανικοί ή στο να γίνουμε, όπως έλεγε ο Νίτσε, «αυτοί που είμαστε»;
Ο Πλάτων μας προσφέρει τον χάρτη για τον Παράδεισο. Ο Νίτσε μας λέει να χτίσουμε τον δικό μας, εδώ, πάνω στα ερείπια των ψευδαισθήσεων. Η επιλογή, τρομακτική και υπέροχη και παραμένει δική μας.
Ζούμε στο «Σπήλαιο του Πλάτωνα» και υπάρχουν 5 ισχυρές αποδείξεις γι’ αυτό
