Ιωάννης Συκουτρής: Προτού αναρωτηθείτε γιατί ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες διανοητές παραμένει «επικίνδυνος» μέχρι σήμερα, ας ρίξουμε μια γρήγορη ματιά στα ορόσημα της ζωής του.
- Αφετηρία: Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1901, μεγαλώνοντας μέσα στη φτώχεια.
- Ακαδημαϊκή πορεία: Σπούδασε Φιλολογία στην Αθήνα και μετεκπαιδεύτηκε σε Λειψία και Χαϊδελβέργη, δημιουργώντας ένα οπλοστάσιο γνώσεων το οποίο η εγχώρια ελίτ στάθηκε ανίκανη να διαχειριστεί.
- Το Μεγάλο σκάνδαλο: Στα 33 του, εκδίδει το μνημειώδες σχόλιό του για το πλατωνικό «Συμπόσιο», προκαλώντας λυσσαλέες αντιδράσεις και αφρούς στο συντηρητικό κατεστημένο της εποχής.
- Τραγική έξοδος: Έβαλε τέλος στη ζωή του το 1937, σε ηλικία μόλις 36 ετών.
Πιστεύετε στ’ αλήθεια πως η ελληνική κοινωνία συγχωρεί όποιον τολμά να πει την αλήθεια χωρίς τα κατάλληλα υποκριτικά φίλτρα; (Ας γελάσουμε πικρά). Γεννημένος στη Σμύρνη το 1901, ο Ιωάννης Συκουτρής δεν υπήρξε ποτέ ένας αποστειρωμένος διανοούμενος του σαλονιού, αφού η ίδια η ζωή φρόντισε να τον ρίξει νωρίς στα βαθιά: επιστρατεύτηκε, πολέμησε στο μικρασιατικό μέτωπο και βίωσε την Καταστροφή από πρώτο χέρι, προτού βρεθεί να διδάσκει στην Κύπρο. Από τα χαλάσματα της ιστορίας, κατάφερε να κατακτήσει τα κορυφαία γερμανικά πανεπιστήμια (Λειψία, Βερολίνο, Χαϊδελβέργη), οπλίζοντας τον εαυτό του με μια επιστημονική επάρκεια που η εγχώρια ελίτ ήταν εκ των πραγμάτων ανίκανη να ανταγωνιστεί.
Το απόλυτο «έγκλημα» γράφτηκε το 1934, όταν ανέλαβε να εκδώσει το πλατωνικό «Συμπόσιο» για λογαριασμό της Ακαδημίας Αθηνών. Το θανάσιμο λάθος του; Αρνήθηκε πεισματικά να λογοκρίνει τα κείμενα, αναλύοντας με ακαδημαϊκή ψυχραιμία τον παιδεραστικό έρωτα και την ομοφυλοφιλία στην αρχαία Ελλάδα. (Πώς να αντέξει η συντηρητική πρωτεύουσα τέτοια ωμότητα χωρίς να πάθει συγκοπή;) Η Ιερά Σύνοδος αφρίζει και ο Τύπος τον κανιβαλίζει ανελέητα ως «διαφθορέα της νεολαίας», την ώρα που οι ίδιοι οι εργοδότες του κάνουν δειλά πίσω, εγκαταλείποντάς τον στο έλεος του όχλου.
8 αποφθέγματα του Συκουτρή.
- «Αγωνίζομαι πολύ, για να κρατήσω την ισορροπία μου ανάμεσα στο χάος των εξωτερικών συνθηκών της ζωής μου και την άβυσσο των εσωτερικών κινημάτων της ψυχής μου».
- «…αναμετρώ οδυνηρά πόση απόστασις με χωρίζει από το ύψος που μου διέγραψαν οι μεγάλοι μου διδάσκαλοι (ο Πλάτων πρώτος και κύριος), από το ύψος ακόμη, που με τοποθετείτε ίσως εσείς, που μ’ αγαπάτε».
- «δύο πιο δυνατούς δεσμούς, που πρέπει να έχει ο άνθρωπος από τη στιγμή που έρχεται στον κόσμο: τη γενέθλια γη και τον απόγονο».
- «Δεν υπάρχει πλέον ίχνος πνεύματος στη Γερμανία. Κυριαρχεί η στρατοκρατία με όπλο τη βία».
- «Θέλει συνεχή μελέτη, σκέψη, προσοχή. Είναι έρωτας η φιλολογία. Θέλει αφοσίωση και πίστη».
- «Ο ηρωικός άνθρωπος, και μόνος αυτός, ζη έντονα και πλούσια ολόκληρον την Ζωήν».
- «η απόλυτος αισιοδοξία διά την ζωήν, η πίστις πως ο άνθρωπος στο βάθος του είναι καλύτερος από ό,τι εκδηλώνεται, πως η φύσις του ανθρώπου είναι καλύτερα της μοίρας του, ότι ένας άνθρωπος ακολουθώντας πιστά τον εαυτό του ποτέ δεν μπορεί να είναι απόλυτα κακός…».
- «Το σκοτάδι της μοναξιάς απλώνεται ολοένα πυκνότερο γύρω μου… Αισθάνομαι τόση θλίψη μέσα μου, τόσο μειωμένο τον εαυτό μου, που αρχίζω να διερωτώμαι αν αξίζω την αγάπη τη δική σου, την αγάπη των άλλων παιδιών γενικώς, την αγάπη της γυναίκας μου και του Μίνου, την αγάπη όλων που μ’ αγαπούν».
«Αν δεν διακινδυνεύσεις για τις ιδέες σου…» – 10 αποφθέγματα – γροθιά από τον Έζρα Πάουντ
