Νίτσε: Οι 3 μεταμορφώσεις του πνεύματος

Νίτσε: Οι 3 μεταμορφώσεις του πνεύματος – Γιατί δεν αρκεί να μάθεις να λες «όχι»

Μας έμαθαν να αντέχουμε. Να σηκώνουμε ευθύνες, να εκπληρώνουμε προσδοκίες, να αποδεικνύουμε την αξία μας μέσα από όσα καταφέρνουμε να υπομένουμε. Κάπως έτσι, το «αντέχω» έγινε παράσημο. Πότε, όμως, θα αναρωτηθούμε τι αξίζει όλη αυτή η αντοχή και ποιον τελικά υπηρετεί;

Στο «Τάδε έφη Ζαρατούστρα», ο Φρίντριχ Νίτσε περιγράφει τρεις μεταμορφώσεις του πνεύματος: την καμήλα, το λιοντάρι και το παιδί. Τρεις εικόνες για τη δύσκολη σχέση μας με τις αξίες: εκείνες που σεβόμαστε, εκείνες που αμφισβητούμε και εκείνες που μπορούμε να δημιουργήσουμε.

Η ενότητα βρίσκεται στην αρχή του πρώτου μέρους του έργου. Δεν περιγράφει ηλικιακά στάδια που όλοι περνάμε αναγκαστικά. Μας καλεί να σκεφτούμε τι απαιτεί η πνευματική ελευθερία  και γιατί η εξέγερση αποτελεί μόνο ένα μέρος της.

Είσαι σίγουρος πως δεν είσαι Νιτσεϊκός; (Τα 5 «ένοχα» σημάδια)

Η καμήλα: Πόσο βάρος μπορείς να σηκώσεις;

Η καμήλα συμβολίζει το δυνατό πνεύμα που επιθυμεί να δοκιμαστεί. Γονατίζει για να φορτωθεί, αναζητά το δύσκολο, αναλαμβάνει όσα απαιτούν πειθαρχία και αντοχή. Ανάμεσα στις δοκιμασίες που αναφέρει ο Νίτσε βρίσκονται η ταπείνωση της υπερηφάνειας και η επίπονη αναζήτηση της αλήθειας.

Η καμήλα έχει αξιοπρέπεια και δύναμη. Αυτή η λεπτομέρεια έχει σημασία, γιατί η εύκολη ανάγνωση την περιορίζει σε έναν υπάκουο άνθρωπο που εκτελεί εντολές. Το πνεύμα εδώ αναλαμβάνει συνειδητά βάρη, επειδή αναγνωρίζει σε αυτά μια αξία.

Στην καθημερινότητά μας, η εικόνα μπορεί να θυμίσει εκείνον που έχει συνδέσει την αυτοεκτίμησή του με την αντοχή του. Θα αναλάβει άλλη μία υποχρέωση, θα παραμερίσει άλλη μία επιθυμία, θα τα καταφέρει άλλη μία φορά. Και οι γύρω του θα τον επαινέσουν: είναι δυνατός, αξιόπιστος, δεν λυγίζει.

Αν, όμως, έχεις μάθει να μετράς την αξία σου με τα βάρη σου, πόσο εύκολα θα αφήσεις κάποιο κάτω;

Το λιοντάρι: Η στιγμή που το «οφείλεις» συναντά το «θέλω»

Στην ερημιά συντελείται η δεύτερη μεταμόρφωση. Το πνεύμα γίνεται λιοντάρι και διεκδικεί την ελευθερία του.

Απέναντί του βρίσκεται ένας δράκος που ονομάζεται «οφείλεις». Στα λέπια του λάμπουν οι αξίες αιώνων, απαιτώντας υπακοή. Το λιοντάρι αντιτάσσει το «θέλω»: διεκδικεί το δικαίωμα να αμφισβητήσει ακόμη και όσα κάποτε θεωρούσε ιερά.

Στο κείμενο υπάρχει, όμως, ένα καθοριστικό όριο: το λιοντάρι μπορεί να κερδίσει την ελευθερία για δημιουργία, αλλά δεν μπορεί ακόμη να δημιουργήσει νέες αξίες. Η δύναμή του ανοίγει τον δρόμο. Απομένει να αποφασιστεί πού οδηγεί.

Αυτό το αδιέξοδο γίνεται οικείο όταν σκεφτούμε μια προσωπική ρήξη. Απομακρυνόμαστε από μια διαδρομή που διάλεξαν άλλοι, αρνούμαστε έναν ρόλο, σταματάμε να ζητάμε άδεια. Για ένα διάστημα, η ανακούφιση αρκεί.

Έπειτα έρχεται η αμηχανία. Μπορούμε να απαριθμήσουμε όσα απορρίπτουμε. Δυσκολευόμαστε περισσότερο να περιγράψουμε τη ζωή που επιθυμούμε.

Αφού είπες το μεγάλο «όχι», σε τι θέλεις να πεις «ναι»;

Το παιδί: Η ελευθερία χρειάζεται κάτι να δημιουργήσει

Η τελευταία μεταμόρφωση είναι το παιδί. Ο Νίτσε το συνδέει με την αθωότητα, τη λησμονιά, το παιχνίδι, τη νέα αρχή και την κατάφαση στη ζωή. Το πνεύμα μπορεί πλέον να θελήσει τον δικό του κόσμο. 

Μια ερμηνεία αυτής της εικόνας είναι ότι η ελευθερία χρειάζεται να ξεπεράσει τη μόνιμη αντιπαράθεση. Όταν κάθε επιλογή μας γίνεται για να διαψεύσουμε κάποιον, η παρουσία του εξακολουθεί να καθορίζει την κατεύθυνσή μας. Μπορεί να έχουμε φύγει, αλλά συνεχίζουμε να του απαντάμε.

Το παιδί μάς επιτρέπει να φανταστούμε μια διαφορετική αφετηρία: να δοκιμάζουμε, να δημιουργούμε και να επιθυμούμε χωρίς να μετατρέπουμε κάθε πράξη σε απολογία ή ανταπόδοση. Να αποκτά η ζωή περιεχόμενο πέρα από τη σύγκρουση που μας απελευθέρωσε.

Η εικόνα του Νίτσε αφήνει έτσι μια απαιτητική ερώτηση. Αν έπαυαν αύριο όλοι να σου λένε πώς πρέπει να ζήσεις, τι θα ήθελες να αρχίσεις;

Πηγή: Φρίντριχ Νίτσε, «Τάδε έφη Ζαρατούστρα», πρώτο μέρος, «Οι τρεις μεταμορφώσεις». Τα παραδείγματα της καθημερινότητας αποτελούν ερμηνευτικό σχολιασμό.

Φρίντριχ Νίτσε: Τους γάμους τους κάνει δυστυχισμένους η …

Μοιράσου το

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

YelloWizard.gr
YelloWizard.gr
YelloWizard.gr