Το παραμύθι της παραγωγικότητας και πώς γίναμε οι πιο αδίστακτοι εκμεταλλευτές του ίδιου μας του εαυτού.
Νιώθεις μόνιμα κουρασμένος, ακόμα κι αν η δουλειά σου δεν απαιτεί σωματικό κόπο; Νιώθεις αφόρητες ενοχές όταν κάθεσαι στον καναπέ χωρίς να κάνεις απολύτως τίποτα «παραγωγικό»; Ο διάσημος φιλόσοφος Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν ρίχνει μια πραγματική βόμβα στη σύγχρονη κουλτούρα της επιτυχίας: Δεν φταίει το αφεντικό σου για το burnout που περνάς. Στην εποχή μας, το μαστίγιο το κρατάμε εμείς οι ίδιοι, μαστιγώνοντας αλύπητα τον εαυτό μας στον βωμό της δήθεν «αυτοβελτίωσης».
Ας δούμε πώς ο συγγραφέας του εμβληματικού βιβλίου Η Κοινωνία της Κόπωσης αποδομεί το μεγαλύτερο ψέμα του 21ου αιώνα και εξηγεί γιατί η ψυχική εξουθένωση έχει γίνει πλέον η νέα πανδημία.
Από το «Πρέπει» στο «Μπορείς»: Η τέλεια παγίδα
Στο παρελθόν, ζούσαμε σε αυτό που οι κοινωνιολόγοι ονόμαζαν «κοινωνία της πειθαρχίας». Υπήρχαν αφεντικά, νόμοι και αυστηροί κανόνες που μας έλεγαν τι δεν επιτρέπεται να κάνουμε. Η εκμετάλλευση ήταν εξωτερική: κάποιος άλλος σε πίεζε να δουλέψεις σκληρά.
Σήμερα, περάσαμε στην «κοινωνία της επίδοσης». Η λέξη «πρέπει» αντικαταστάθηκε από το θετικό, λαμπερό «μπορείς». Τα social media, οι life coaches και η κουλτούρα του “hustle” μας βομβαρδίζουν με το μήνυμα ότι «δεν υπάρχουν όρια» και ότι «μπορούμε να τα καταφέρουμε όλα». Αυτό ακούγεται απελευθερωτικό, αλλά είναι η απόλυτη ψυχολογική παγίδα. Αν μπορείς τα πάντα, τότε αν αποτύχεις, αν δεν βγάλεις πολλά λεφτά ή αν απλώς κουραστείς, το φταίξιμο είναι αποκλειστικά δικό σου.
Ο αφέντης και ο σκλάβος στο ίδιο σώμα
Σύμφωνα με τον Χαν, αυτή η υπερ-θετικότητα μας μετέτρεψε σε επιχειρηματίες του εαυτού μας. Εκμεταλλευόμαστε οι ίδιοι τον εαυτό μας, νομίζοντας μάλιστα ότι αυτό λέγεται «ελευθερία». Πώς φαίνεται αυτό στην καθημερινότητά σου;
Η ενοχή της ξεκούρασης: Δεν επιτρέπεις στον εαυτό σου να βαρεθεί. Αν δεν ακούς ένα εκπαιδευτικό podcast την ώρα που τρέχεις, αν δεν μαθαίνεις μια νέα γλώσσα ή αν δεν έχεις ένα “side project” μετά τη δουλειά, νιώθεις ότι μένεις πίσω.
Η ζωή ως project: Σταματήσαμε να ζούμε απλώς τη ζωή μας. Αντίθετα, κάνουμε συνεχή “διαχείριση” του εαυτού μας, μετρώντας τις θερμίδες, τα βήματα, τις ώρες ύπνου και την αποδοτικότητά μας, λες και είμαστε μηχανές.
Το Burnout ως παράσημο: Η εξουθένωση έχει βαφτιστεί status symbol. Το να είσαι «ασφυκτικά απασχολημένος» θεωρείται απόδειξη ότι είσαι σημαντικός.
Το δικαίωμα στη δημιουργική πλήξη
Η λύση που προτείνει ο φιλόσοφος είναι μια ηχηρή επανάσταση ενάντια στην παραγωγικότητα: Πρέπει να ανακτήσουμε το δικαίωμα στη «βαθιά πλήξη». Η πραγματική δημιουργικότητα και η ψυχική ηρεμία δεν γεννιούνται μέσα από το ατελείωτο multitasking και το κυνήγι της τέλειας εκδοχής του εαυτού μας. Γεννιούνται σε εκείνες τις στιγμές που επιτρέπουμε στο μυαλό μας να μην κάνει απολύτως τίποτα, χωρίς την παραμικρή ενοχή.
