Ποιος ήταν ο Κ.Π. Καβάφης:
Η καταγωγή: Ο Κωνσταντίνος Καβάφης γεννήθηκε το 1863 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου από γονείς ευκατάστατους, με ρίζες από την Κωνσταντινούπολη. Αποτέλεσε τον σημαντικότερο ίσως εκπρόσωπο της ποίησης της Διασποράς.
Το ύφος του: Επιδίωξε την επιγραμματική λιτότητα, την ειρωνεία και τον φιλοσοφικό στοχασμό. Δεν έγραψε με στόμφο ή υπερβολή. Η γλώσσα του ήταν ένα ιδιότυπο κράμα καθαρεύουσας και δημοτικής, γεμάτο ιδιωματισμούς της Πόλης και της Αλεξάνδρειας.
Ο μοναχικός Ποιητής: Ο Καβάφης ήταν μια ιδιάζουσα, εσωστρεφής προσωπικότητα. Δημοσίευε τα ποιήματά του κυρίως σε μονόφυλλα (print on demand της εποχής) και τα μοίραζε σε στενό κύκλο.
Γραμμένο στην πρώιμη περίοδό του (1896, τυπωμένο το 1897) και κάτω από την εμφανή επιρροή του συμβολισμού, το ποίημα αυτό δεν είναι μια απλή περιγραφή μιας φυλακής. Είναι η πιο ακριβής, κλινική διάγνωση του κοινωνικού και ψυχολογικού αποκλεισμού. Και το χειρότερο; Είναι ένας αποκλεισμός στον οποίο ο ασθενής (εμείς) όχι μόνο δεν αντιστέκεται, αλλά δεν καταλαβαίνει καν ότι του επιβάλλεται.
Τα τείχη παραδοσιακά χτίζονταν για να κρατήσουν τον εχθρό απ’ έξω. Στην αλληγορία του Καβάφη, όμως, τα τείχη χτίζονται για να κρατήσουν το υποκείμενο φυλακισμένο μέσα. Ποιοι είναι οι χτίστες; Ο Καβάφης αφήνει την ταυτότητά τους σκόπιμα αόριστη. Οι χτίστες ενήργησαν αδίστακτα (χωρίς να το σκεφτούν, χωρίς να λυπηθούν, χωρίς ίχνος ντροπής). Ο εγκλωβισμός είναι απόλυτος και βίαιος, παρότι εντελώς αθόρυβος.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο μυστικό του ποιήματος, η απάντηση στο γιατί αυτή η φυλακή είναι η χειρότερη.
Το κλειδί της αυτοκαταστροφής μας κρύβεται στους δύο τελευταίους στίχους:
«Αλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.
Ανεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω».
Ο Καβάφης εδώ δεν μας διηγείται μια βίαιη απαγωγή ή έναν ξαφνικό, εξωτερικό περιορισμό. Μας περιγράφει την ανατριχιαστική διαδικασία της σταδιακής παραίτησης. Το γεγονός ότι ο πρωταγωνιστής δεν άκουσε τον παραμικρό θόρυβο (τον κρότο) από τα έργα, εξηγεί ακριβώς πώς κάποιος μπορεί να αφεθεί, σιγά – σιγά, να βουλιάξει μέσα σε μια πραγματικότητα αφόρητα δυσάρεστη και ενοχλητική, χωρίς καν να συνειδητοποιήσει πότε συνέβη.
Τείχη (1897)
Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ
μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.
Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη
διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.
Α όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω.
Αλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.
Ανεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.
«Τα απωθημένα σου φτερά εκδικείσαι»: Η Κική Δημουλά ψυχαναλύει τα απωθημένα μας
