Έντυπα βιβλία ή audiobooks; Πριν μπούμε στην ουσία της κουβέντας μας, αξίζει να ρίξεις μια ματιά στους αριθμούς που καθορίζουν σήμερα το τοπίο της ανάγνωσης σε Ελλάδα και Ευρώπη. Είναι τα στοιχεία που αναγκάζουν τους εκδότες και τους αναγνώστες να ξανασκεφτούν τα πάντα:
- 82,9%: Το συντριπτικό ποσοστό των εσόδων της ευρωπαϊκής εκδοτικής αγοράς που προέρχεται ακόμα από το έντυπο βιβλίο.
- 4,2%: Το μερίδιο των audiobooks στην Ευρώπη, το οποίο όμως είναι το ταχύτερα αναπτυσσόμενο κομμάτι της αγοράς.
- 43%: Το ποσοστό των Ελλήνων που διαβάζει τουλάχιστον ένα βιβλίο τον χρόνο, με την πλειονότητα να επιμένει παραδοσιακά στο χαρτί.
- 22 – 30 βιβλία: Ο ελάχιστος αριθμός αντιτύπων που πρέπει να διαβάσεις σε έναν e-reader για να «ισοφαρίσεις» περιβαλλοντικά την κατασκευή της συσκευής.
- Εκατομμύρια αντίτυπα: Ο όγκος των βιβλίων που καταλήγουν ετησίως στην πολτοποίηση παγκοσμίως λόγω υπερπαραγωγής, αποτελώντας τη μεγαλύτερη «πληγή» του κλάδου.
12 αγαπημένες φράσεις από βιβλία: Όποιος τις διάβασε, δεν τις ξέχασε ποτέ
Ξέρεις, είναι πραγματικά εντυπωσιακό αυτό που συμβαίνει σήμερα. Αν καθίσουμε να το αναλύσουμε, θα δούμε ότι η σχέση μας με το βιβλίο έχει περάσει σε μια εντελώς νέα φάση, όπου η αγάπη για τη λογοτεχνία συγκρούεται με την οικολογική μας συνείδηση. Δεν είναι πια το παλιό δίλημμα «χαρτί ή οθόνη» είναι κάτι πολύ πιο βαθύ και ουσιαστικό που απασχολεί όλη την Ευρώπη, και φυσικά την Ελλάδα.
Όπως είδες και παραπάνω, παρά την ψηφιακή καταιγίδα, εμείς επιμένουμε να θέλουμε να αγγίζουμε το χαρτί, να το νιώθουμε στα χέρια μας. Στην Ελλάδα, το χαρτί θεωρείται σχεδόν ιερό, ένα αντικείμενο που συνδέεται με τη μνήμη και την ταυτότητά μας. Αλλά εδώ ακριβώς γεννιέται ο πρώτος μεγάλος προβληματισμός: πόσο «κοστίζει» τελικά αυτή η ιεροτελεστία;
Όταν κρατάμε ένα βιβλίο, σπάνια σκεφτόμαστε τη διαδρομή του. Για να φτάσει στο ράφι μας, έχουν κοπεί δέντρα, έχουν χρησιμοποιηθεί χιλιάδες λίτρα νερού και το κυριότερο έχει στηθεί μια ολόκληρη αλυσίδα μεταφορών που εκπέμπει ρύπους.
Το πιο σκοτεινό σημείο, όμως, παραμένει η πολτοποίηση. Είναι σοκαριστικό αν σκεφτείς πόσα αντίτυπα τυπώνονται «στα τυφλά», δεν πωλούνται ποτέ και καταλήγουν να γίνονται μια άμορφη μάζα χαρτοπολτού. Αυτό είναι το μεγάλο «αγκάθι» της βιομηχανίας που προσπαθεί τώρα να το λύσει με το Print – on – Demand, τυπώνοντας δηλαδή μόνο ό,τι έχει ήδη αγοραστεί, μια κίνηση που ίσως σώσει εκατομμύρια στρέμματα δάσους.
Από την άλλη πλευρά, έχουμε την άνοδο των audiobooks. Είναι μια ευκολία που κερδίζει έδαφος και πολλοί θεωρούν ότι είναι η «καθαρή» λύση, αφού δεν απαιτεί φυσικούς πόρους για κάθε αντίτυπο. Είναι όμως έτσι;
Εδώ μπαίνει μια άλλη παράμετρος που συχνά ξεχνάμε: το ενεργειακό αποτύπωμα των Data Centers. Αυτές οι τεράστιες εγκαταστάσεις που αποθηκεύουν και σου σερβίρουν τον ήχο στο κινητό, δουλεύουν ασταμάτητα, καταναλώνουν απίστευτη ενέργεια και χρειάζονται τόνους νερού για να ψύχονται. Επιπλέον, οι συσκευές μας έχουν ημερομηνία λήξης και είναι γεμάτες μέταλλα που δύσκολα ανακυκλώνονται. Άρα, η «ψηφιακή ελευθερία» έρχεται κι αυτή με έναν αόρατο λογαριασμό για το περιβάλλον.
Και υπάρχει και κάτι άλλο, ίσως το πιο ουσιαστικό, η έννοια της μονιμότητας. Ένα χάρτινο βιβλίο είναι ένας αυτόνομος φορέας γνώσης. Αν το βάλεις στη βιβλιοθήκη σου, θα είναι εκεί και μετά από πενήντα χρόνια, έτοιμο να διαβαστεί χωρίς να χρειάζεται ρεύμα, updates ή κάποια συνδρομή σε πλατφόρμα. Η ψηφιακή ανάγνωση, όσο «πράσινη» κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως, μας κάνει εξαρτημένους από την πρίζα και την τεχνολογία.
Τελικά, αυτό που συζητάμε σήμερα δεν είναι μια προσπάθεια να επιλέξουμε «στρατόπεδο». Είναι ένας προβληματισμός για το πώς θα ισορροπήσουμε. Μήπως το χάρτινο βιβλίο πρέπει να γίνει ένα αντικείμενο – κειμήλιο, που θα τυπώνεται με σεβασμό και θα μένει για πάντα, ενώ η γρήγορη πληροφορία θα περάσει στον ψηφιακό κόσμο;
Το σίγουρο είναι ότι η σχέση μας με την ανάγνωση αλλάζει και ίσως για πρώτη φορά, αρχίζουμε να βλέπουμε το βιβλίο όχι μόνο ως πνευματική τροφή, αλλά και ως μέρος ενός οικοσυστήματος που οφείλουμε να προστατέψουμε, ιδίως σε καιρούς που επικρατεί εκδοτική φρενίτιδα.
