Στο ποίημα «Ας Φρόντιζαν», ο Κ.Π. Καβάφης μας συστήνει έναν από τους πιο ειλικρινείς στην ανειλικρίνειά τους χαρακτήρες του: έναν νέο μορφωμένο, ικανό, αλλά ηθικά «εύκαμπτο».
Τοποθετημένο στο παρακμιακό σκηνικό της ελληνιστικής Συρίας, το κείμενο λειτουργεί ως ένας καθρέφτης της ανθρώπινης τάσης να δικαιολογούμε τον συμβιβασμό μας όταν η επιβίωση πιέζει.
Με μια δόση τραγικής ειρωνείας και αφοπλιστικού κυνισμού, ο Καβάφης αναδεικνύει το εσωτερικό δράμα εκείνου που ξεκινά να «υπηρετήσει την πατρίδα» και καταλήγει να αναζητά απλώς έναν εργοδότη, οποιονδήποτε εργοδότη.
Η διαχρονικότητα του «Ας Φρόντιζαν» δεν οφείλεται στην ιστορική του ατμόσφαιρα, αλλά στην αφοπλιστική του ειλικρίνεια γύρω από τον μηχανισμό της ηθικής συνθηκολόγησης. Ο ήρωας του Καβάφη ενώ διαθέτει παιδεία και ταλέντο, καταλήγει να εργαλειοποιεί τις γνώσεις του για να υπηρετήσει συστήματα που ο ίδιος περιφρονεί, προκειμένου να επιβιώσει.
Κ.Π. Καβάφης – Ας φρόντιζαν
Κατήντησα σχεδόν ανέστιος και πένης.
Aυτή η μοιραία πόλις, η Aντιόχεια
όλα τα χρήματά μου τά ‘φαγε:
αυτή η μοιραία με τον δαπανηρό της βίο.
Aλλά είμαι νέος και με υγείαν αρίστην.
Κάτοχος της ελληνικής θαυμάσιος
(ξέρω και παραξέρω Aριστοτέλη, Πλάτωνα·
τι ρήτορας, τι ποιητάς, τι ό,τι κι αν πεις).
Aπό στρατιωτικά έχω μιαν ιδέα,
κ’ έχω φιλίες με αρχηγούς των μισθοφόρων.
Είμαι μπασμένος κάμποσο και στα διοικητικά.
Στην Aλεξάνδρεια έμεινα έξι μήνες, πέρσι·
κάπως γνωρίζω (κ’ είναι τούτο χρήσιμον) τα εκεί:
του Κακεργέτη βλέψεις, και παληανθρωπιές, και τα λοιπά.
Όθεν φρονώ πως είμαι στα γεμάτα
ενδεδειγμένος για να υπηρετήσω αυτήν την χώρα,
την προσφιλή πατρίδα μου Συρία.
Σ’ ό,τι δουλειά με βάλουν θα πασχίσω
να είμαι στην χώρα ωφέλιμος. Aυτή είν’ η πρόθεσίς μου.
Aν πάλι μ’ εμποδίσουνε με τα συστήματά τους—
τους ξέρουμε τους προκομένους: να τα λέμε τώρα;
αν μ’ εμποδίσουνε, τι φταίω εγώ.
Θ’ απευθυνθώ προς τον Ζαβίνα πρώτα,
κι αν ο μωρός αυτός δεν μ’ εκτιμήσει,
θα πάγω στον αντίπαλό του, τον Γρυπό.
Κι αν ο ηλίθιος κι αυτός δεν με προσλάβει,
πηγαίνω παρευθύς στον Υρκανό.
Θα με θελήσει πάντως ένας απ’ τους τρεις.
Κ’ είν’ η συνείδησίς μου ήσυχη
για το αψήφιστο της εκλογής.
Βλάπτουν κ’ οι τρεις τους την Συρία το ίδιο.
Aλλά, κατεστραμένος άνθρωπος, τι φταίω εγώ.
Ζητώ ο ταλαίπωρος να μπαλωθώ.
Aς φρόντιζαν οι κραταιοί θεοί
να δημιουργήσουν έναν τέταρτο καλό.
Μετά χαράς θα πήγαινα μ’ αυτόν.
Γιατί δεν χωράω πουθενά; Μαθήματα μοναξιάς από τον Έρμαν Έσσε
