Μέχρι χθες πιστεύαμε πως η εφηβεία λήγει κάπου στα 18 ή στους πιο «αργοπορημένους» στα 20. Μια νέα όμως, εντυπωσιακή μελέτη του Πανεπιστημίου του Cambridge ανατρέπει όσα ξέραμε και αποκαλύπτει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν ωριμάζει γραμμικά, αλλά περνά από πέντε μεγάλες εποχές με την εφηβεία να φτάνει… μέχρι τα 32 (ω, ναι είμαστε ακόμη έφηβοι).
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, χρησιμοποίησε μια ειδική μορφή μαγνητικής τομογραφίας, ικανή να παρακολουθεί τις κινήσεις των υγρών μέσα στον εγκέφαλο και να αποτυπώνει τις «λεωφόρους» που συνδέουν τις νευρωνικές περιοχές. Αυτή η χαρτογράφηση έδειξε πώς αλλάζει η συνδεσιμότητα των εγκεφαλικών κυκλωμάτων καθώς μεγαλώνουμε.
Οι πέντε «εποχές» του εγκεφάλου
0 – 9 ετών: Κατασκευάζονται καταιγιστικά νέες συνδέσεις, ενώ παράλληλα αφαιρούνται όσες δεν χρειάζονται. Η φαιά και η λευκή ουσία αυξάνονται γρήγορα και η αρχιτεκτονική του εγκεφάλου αρχίζει να σταθεροποιείται.
9 – 32 ετών: Εδώ βρίσκεται η μεγάλη έκπληξη. Ο εγκέφαλος συνεχίζει να βελτιστοποιείται και να ωριμάζει, πολύ πιο πέρα από τα χρόνια που θεωρούσαμε «εφηβικά». Οι νευρωνικές διαδρομές γίνονται πιο αποτελεσματικές και η συνολική οργάνωση φτάνει στην πιο καλοδουλεμένη εκδοχή της.
32 – 66 ετών: Η σταθερή ενήλικη ζωή. Ο εγκέφαλος λειτουργεί χωρίς μεγάλες αλλαγές, αναπτύσσοντας ολοένα πιο εξειδικευμένες ικανότητες και διατηρώντας σταθερή απόδοση για δεκαετίες.
66 – 83 ετών: Τα πρώτα σημάδια γήρανσης εμφανίζονται. Η συνδεσιμότητα μειώνεται σταδιακά και οι περιοχές δεν συνεργάζονται τόσο άρτια όσο πριν.
83 + ετών: Ο εγκέφαλος βασίζεται περισσότερο σε επιμέρους περιοχές για να αντισταθμίσει την απώλεια επεξεργαστικής ισχύος. Τα μεγάλα δίκτυα υποχωρούν και οι λειτουργίες γίνονται πιο τοπικές.
Οι ερευνητές τονίζουν πως η κατανόηση αυτών των πέντε εποχών είναι κρίσιμη. Πολλές νευροαναπτυξιακές και ψυχικές διαταραχές σχετίζονται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος οργανώνεται σε συγκεκριμένες ηλικίες. Η αναγνώριση των κομβικών στιγμών όπου αλλάζει πορεία μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό των περιόδων μεγαλύτερης ευαλωτότητας και άρα στην πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση.
Αν κάτι μένει από αυτή την ανακάλυψη; Ίσως τελικά να μην «ενηλικιωθήκαμε» τόσο νωρίς όσο νομίζαμε και ίσως ο εγκέφαλός μας να ξέρει πολύ καλά πότε πρέπει (και πότε δεν πρέπει) να μεγαλώνει.
Η έρευνα επιβεβαιώνει παλιότερες παρατηρήσεις για την ανθρώπινη ωρίμανση.
Τα τελευταία είκοσι χρόνια, αρκετοί νευροεπιστήμονες είχαν ήδη αφήσει σαφείς «σκιές» ότι η εφηβεία (τουλάχιστον σε νευρολογικό επίπεδο) δεν τελειώνει στα 18. Μελέτες νευροαπεικόνισης από τις αρχές του 2000 έδειχναν ότι ο προμετωπιαίος φλοιός, το κέντρο των εκτελεστικών λειτουργιών (έλεγχος παρορμήσεων, ορθολογική σκέψη, συναισθηματική ρύθμιση), συνεχίζει να ωριμάζει μέχρι τα μέσα της δεκαετίας των 20, με την λευκή ουσία και τις συνάψεις να σταθεροποιούνται σταδιακά.
Νεότερα δεδομένα, όπως αυτά που αναλύθηκαν από το Rosetta Institute, υποστήριζαν ότι η δομική ωρίμανση των νευρωνικών δικτύων μπορεί να φτάσει έως και τα 30. Παράλληλα, ψυχίατροι και αναπτυξιακοί ψυχολόγοι είχαν ήδη τονίσει πως η αλληλεπίδραση ορμονών και εγκεφαλικών κυκλωμάτων συνεχίζεται πολύ μετά την τυπική ενηλικίωση, επηρεάζοντας συμπεριφορά, λήψη αποφάσεων και συναισθηματική σταθερότητα.
Με άλλα λόγια, η επιστήμη είχε προϊδεάσει εδώ και χρόνια ότι η «τελική μορφή» του εγκεφάλου καθυστερεί πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζαμε με τη νέα μελέτη του Cambridge να προσφέρει πλέον την πιο ολοκληρωμένη χαρτογράφηση αυτού του παρατεταμένου ταξιδιού προς την ωριμότητα.
Ζούμε στο «Σπήλαιο του Πλάτωνα» και υπάρχουν 5 ισχυρές αποδείξεις γι’ αυτό
