Στην οξυδερκή του εξέταση του ανθρώπινου πόνου και της αναζήτησης ενός νοήματος στη ζωή, ο Γιάλομ διερευνά τη βαθιά έρευνα του Επίκουρου σχετικά με τις ρίζες της υπαρξιακής μας αγωνίας.
Ο Επίκουρος υποστηρίζει ότι ο διάχυτος φόβος του θανάτου είναι η κύρια πηγή της ανθρώπινης δυστυχίας, υπονομεύοντας την αξία της ζωής και το νόημα της ύπαρξης. Ο Επίκουρος υποστηρίζει ότι ο πανταχού παρών φόβος του θανάτου αποτελεί την κύρια πηγή του ανθρώπινου πόνου, επισκιάζοντας την απόλαυση της ζωής. Ο Γιάλομ τονίζει την άποψη του Επίκουρου ότι αυτός ο εξουθενωτικός φόβος εμποδίζει την αναζήτηση της ευχαρίστησης, καθιστώντας κάθε προσπάθεια εγγενώς ανικανοποίητη λόγω της ακόρεστης ανάγκης μας για αθανασία.
Η οξυδερκής παρατήρηση του φιλόσοφου ότι ορισμένα άτομα, παραλυμένα από τον φόβο του θανάτου, καλλιεργούν μια βαθιά περιφρόνηση για τη ζωή, ενώ άλλα επιδίδονται σε ασήμαντες αναζητήσεις ως μάταιη προσπάθεια να αποφύγουν την εγγενή ταλαιπωρία της ανθρώπινης ύπαρξης, υπογραμμίζει τη διάχυτη φύση αυτής της υπαρξιακής σύγκρουσης. Ο Γιάλομ παρουσιάζει με δεξιοτεχνία τη θεραπεία του Επίκουρου, προωθώντας την καλλιέργεια και την ανάμνηση βαθιά χαραγμένων αναμνήσεων από ευχάριστα γεγονότα για να αντισταθμίσει την αδιάκοπη και άκαρπη αναζήτηση της ικανοποίησης σε νέες προσπάθειες.
Ο Γιάλομ διασαφηνίζει τη διαχρονική σοφία της συμβουλής του Επίκουρου, επεξηγώντας τη συνάφειά της με την ανθρώπινη αναζήτηση της ευτυχίας, όπως αποδεικνύεται από τον οδυνηρό θάνατο του ίδιου του φιλόσοφου, κατά τη διάρκεια του οποίου βρήκε παρηγοριά αναπολώντας αγαπημένες εμπειρίες με φίλους και μαθητές στο νεκροκρέβατό του.
(Διαβάστε το λογοτεχνικό απόσπασμα παρακάτω)
Ίρβιν Γιάλομ, Στον κήπο του Επίκουρου: αφήνοντας πίσω τον τρόμο του θανάτου, εκδόσεις Άγρα.
Ποιός από μας δεν έχει γνωρίσει κάποιον άνθρωπο (ίσως τον ίδιο μας τον εαυτό) που να είναι τόσο στραμμένος προς τα έξω, τόσο απορροφημένος στη συσσώρευση αγαθών ή στο τι σκέφτονται οι άλλοι, ώστε να χάνει κάθε αίσθηση του εαυτού του; Ένας τέτοιος άνθρωπος, όταν του τίθεται κάποιο ερώτημα, αναζητεί την απάντηση προς τα έξω κι όχι προς τα μέσα. Διατρέχει δηλαδή τα πρόσωπα των άλλων, για να μαντέψει ποιά απάντηση επιθυμούν ή περιμένουν.
Για έναν τέτοιον άνθρωπο θεωρώ χρήσιμο να συνοψίσω μια τριάδα δοκιμίων που έγραψε ο Σοπενάουερ προς το τέλος της ζωής του. (Για όποιον έχει φιλοσοφικές τάσεις είναι γραμμένα σε γλώσσα σαφή και προσβάσιμη στον μη ειδικό). Βασικά τα δοκίμια τονίζουν ότι το μόνο που μετράει είναι αυτό που το άτομο είναι.
Ούτε ο πλούτος ούτε τα υλικά αγαθά ούτε η κοινωνική θέση ούτε η καλή φήμη φέρνουν την ευτυχία. Αν και οι σκέψεις αυτές δεν αφορούν συγκεκριμένα τα υπαρξιακά θέματα, παρ’ όλ’ αυτά μας βοηθούν να μετακινηθούμε από ένα επιφανειακό επίπεδο προς βαθύτερα ζητήματα.
1. Αυτό που κατέχουμε. Τα υλικά αγαθά είνα απατηλά. Ο Σοπενάουερ υποστηρίζει πολύ κομψά ότι η συσσώρευση πλούτου και αγαθών είναι ατελείωτη και δεν προσφέρει ικανοποίηση. Όσο περισσότερα κατέχουμε, τόσο πολλαπλασιάζονται οι απαιτήσεις μας. Ο πλούτος είναι σαν το νερό της θάλασσας: όσο περισσότερο πίνουμε, τόσο πιο πολύ διψάμε. Στο τέλος δεν κατέχουμε εμείς τα αγαθά μας – μας κατέχουν εκείνα.
2. Αυτό που αντιπροσωπεύουμε στα μάτια των άλλων. Η φήμη είναι το ίδιο εφήμερη όσο και τα υλικά πλούτη. Ο Σοπενάουερ γράφει: “Οι μισές μας ανησυχίες και αγωνίες έχουν προέλθει από την έγνοια μας για τις γνώμες των άλλων… πρέπει να βγάλουμε αυτό το αγκάθι απ’ τη σάρκα μας”. Είναι τόσο ισχυρή η παρόρμηση να κάνουμε μια καλή εμφάνιση, ώστε για μερικούς φυλακισμένους, την ώρα που βαδίζουν προς τον τόπο της εκτέλεσής τους, αυτό που κυρίως απασχολεί τη σκέψη τους είναι το ντύσιμο και οι τελευταίες τους χειρονομίες.
Η γνώμη των άλλων είναι ένα φάντασμα που μπορεί ανά πάσα στιγμή ν’ αλλάξει όψη. Οι γνώμες κρέμονται από μια κλωστή και μας υποδουλώνουν στο τι νομίζουν οι άλλοι, ή, ακόμα χειρότερα, στο τι φαίνεται να νομίζουν – γιατί ποτέ δεν μπορούμε να μάθουμε τι σκέφτονται πραγματικά.
3. Αυτό που είμαστε. Μόνο αυτό που είμαστε έχει πραγματική αξία. Μια καλή συνείδηση, λέει ο Σοπενάουερ, αξίζει περισσότερο από μια καλή φήμη. Ο μεγαλύτερος στόχος μας θα έπρεπε να είναι η καλή υγεία κι ο πνευματικός πλούτος, ο οποίος οδηγεί σε ανεξάντλητα αποθέματα ιδεών, στην ανεξαρτησία και σε μια ηθική ζωή. Η ψυχική μας γαλήνη πηγάζει από τη γνώση ότι αυτό που μας αναστατώνει δεν είναι τα πράγματα, αλλά η ερμηνεία μας για τα πράγματα.
Αυτή η τελευταία σκέψη – ότι η ποιότητα της ζωής μας προσδιορίζεται από το πως ερμηνεύουμε τις εμπειρίες μας, όχι από τις ίδιες τις εμπειρίες – είναι ένα σημαντικό θεραπευτικό δόγμα που ανάγεται στην αρχαιότητα. Κεντρικό αξίωμα στη σχολή του στωικισμού, πέρασε από τον Ζήνωνα, τον Σενέκα, τον Μάρκο Αυρήλιο, τον Σπινόζα, τον Σοπενάουερ και τον Νίτσε κι έφτασε να γίνει θεμελιώδης έννοια τόσο στην ψυχοδυναμική όσο και στη γνωστική-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία.
Διαβάστε κι άλλα άρθρα που αγαπήσαν οι αναγνώστες μας:
- Όσκαρ Ουάιλντ: «Ο δεσμός κάθε συντροφικότητας, είτε στο γάμο είτε στη φιλία, είναι …»
- «Η μητέρα που προσπαθεί να ελέγξει κάθε πτυχή της ζωής της κόρης της παίρνει…» – Το βιβλίο που μίλησε σε χιλιάδες γυναίκες
- Σταμάτα να φοβάσαι τα γηρατειά – O Σοπενχάουερ θα σου αλλάξει γνώμη
- Winnicott: «Αν οι μητέρες καλούνται να κάνουν αυτό ή εκείνο χάνουν την …»
- Το «Κρυφό Σχολειό» είναι μύθος και αυτά είναι τα 10 πραγματικά σχολεία που «έσωσαν» τα γράμματα
- Ο Καρλ Γιούνγκ είχε προειδοποιήσει πως θα ‘ρθει μια εποχή που οι γονείς θα μεγαλώνουν παιδιά για να
- Σοπενχάουερ: «Όταν όμως η αποτυχία είναι ολοφάνερη, τότε κάποιοι ελπίζουν να…»
- 15 ειλικρινείς φράσεις του Έκο: «Οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης … είναι η εισβολή των…»
- ΄Ερμαν Έσσε: «Όλοι μας ως το τέλος της ζωής μας κουβαλάμε τα…»
