Ο Καραγάτσης ανατέμνει τα ένστικτα, τη σάρκα και τη μοίρα με ένα νυστέρι κοφτερό και συχνά αμείλικτο.
Όταν το 1936 παρέδιδε τη «Μεγάλη Χίμαιρα» στο ελληνικό κοινό, ολοκληρώνοντας την τριλογία του «Εγκλιματισμός κάτω απ’ τον Φοίβο», δεν προσέφερε ένα ακόμα ηθογραφικό ανάγνωσμα. Προσέφερε μια μελέτη πάνω στη σύγκρουση του βόρειου ορθολογισμού με το αρχέγονο, σκληρό φως του Αιγαίου. Η Σύρος του μεσοπολέμου, μια κοινωνία αστική αλλά κλειστή, με την Ερμούπολη να στέκει ως μνημείο παλιάς δόξας και τους ανθρώπους της να παραφυλούν πίσω από τις γρίλιες των αρχοντικών, ήταν το ιδανικό σκηνικό για να ξετυλιχθεί το δράμα της Μαρίνας Μπαρέ.
Παρακολουθώντας τα πρώτα επεισόδια της τηλεοπτικής μεταφοράς αυτού του «θηρίου» της λογοτεχνίας μας, η γεύση που μένει στο στόμα είναι μια παράξενη επίγευση. Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται τόσο στην τεχνική αρτιότητα, όσο σε μια αισθητή έλλειψη πληθωρικότητας συναισθήματος. Η Μαρίνα του Καραγάτση είναι μια ύπαρξη που φλέγεται, μια γυναίκα που δονείται από πάθη, φόβους και μια εσωτερική τρικυμία που την πνίγει. Στην οθόνη, όμως, αυτή η ένταση απουσιάζει, δίνοντας τη θέση της σε μια προσέγγιση που μοιάζει κάπως επίπεδη. Ίσως είναι μια γενικότερη τάση των τελευταίων ετών: οι σκηνοθέτες να θέλουν πρωταγωνιστές με όχι ιδιαίτερα υπαρξιακό βάθος.
Η παρεξήγηση της «Πορνογραφίας»
Μεγάλη μερίδα του κοινού φάνηκε να σκανδαλίζεται από τις ερωτικές σκηνές, σπεύδοντας να χαρακτηρίσει το έργο ως πορνογραφικό, παραπονούμενοι πως δεν μπορούν να το παρακολουθήσουν «οικογενειακώς». Όμως, ας είμαστε ειλικρινείς: Το σύμπαν του Καραγάτση δεν υπήρξε ποτέ οικογενειακό ανάγνωσμα. Ο ίδιος ο συγγραφέας, επηρεασμένος από τις θεωρίες του Φρόυντ και τον νατουραλισμό, έθεσε το σεξουαλικό ένστικτο στο κέντρο της ανθρώπινης ύπαρξης.
Το κεντρικό δράμα της ηρωίδας είναι η αρχική της ανηδονία – ένας ψυχικός παγετώνας, καρπός βαθιών τραυμάτων – η οποία εξελίσσεται σε μια σχεδόν μανιακή αναζήτηση της σάρκας, στη νυμφομανία. Ο σκηνοθέτης και ο σεναριογράφος, ορθώς εστίασαν σε αυτό το κομμάτι, καθώς η σεξουαλικότητα στη «Χίμαιρα» είναι το όχημα για το υπαρξιακό της ταξίδι. Δεν είναι πρόκληση για την πρόκληση, είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια ενός ανθρώπου να νιώσει ζωντανός μέσα από την αυτοκαταστροφή (Έχουμε αναλύσει και στο παρελθόν τις φιλοσοφικές διαστάσεις αυτού του ζητήματος και μπορείτε να ρίξετε μια ματιά εδώ)
You are currently viewing a placeholder content from YouTube. To access the actual content, click the button below. Please note that doing so will share data with third-party providers.
Η εικόνα έναντι του λόγου
Το λάθος έγκειται συχνά στη φύση της τηλεοπτικής εικόνας, η οποία είναι πάντα πιο έντονη και «κλειστή» από τον γραπτό λόγο. Ο αναγνώστης του Καραγάτση έχει την πολυτέλεια να χτίσει τη δική του Χίμαιρα μέσα στο ιδιωτικό θέατρο του μυαλού του, δίνοντας στις ερωτικές περιγραφές τη διάσταση που εκείνος αντέχει.
Στην οθόνη, η ωμότητα της εικόνας επισκίασε την εξαιρετική φωτογραφία που αιχμαλωτίζει το αδυσώπητο φως της Σύρου, αυτό το φως που ο Καραγάτσης περιέγραφε ως έναν εχθρό που ξεγυμνώνει τις ψυχές, καθώς και τις ώριμες ερμηνείες των υπόλοιπων συντελεστών. Το βαθύ υπαρξιακό δράμα μιας ξένης που προσπάθησε να ριζώσει σε έναν τόπο που την απέβαλλε, χάθηκε κάτω από τη βουή των σχολίων για το «ακατάλληλο» του περιεχομένου.
Για αυτό τον λόγο, ίσως θα έπρεπε να υπάρχει μια αφαιρετική φιλοσοφία γύρω από αυτές τις έντονες σκηνές.
Από τη Γαλλία στην Ιταλία: Η χαμένη ταυτότητα
Μια ακόμη αξιοσημείωτη απόκλιση εντοπίζεται στην ίδια την καταγωγή και την εμφάνιση της ηρωίδας. Στη σειρά, που είναι ήδη διαθέσιμη στην πλατφόρμα του ERTFLIX και κάθε Κυριακή στην ΕΡΤ1 , η Μαρίνα παρουσιάζεται ως Ιταλίδα. Στο βιβλίο, ωστόσο, είναι μια Γαλλίδα από τη Ρουέν, μια λεπτομέρεια που καθορίζει την ψυχική της δομή και την «αποικιακή» της σχέση με την ελληνική επαρχία.
Ακόμη και οπτικά, η περιγραφή του Καραγάτση απέχει από αυτό που βλέπουμε στην οθόνη η Μαρίνα του χαρτιού έχει μια άλλη, πιο επιβλητική και αλλόκοτη ομορφιά, που δύσκολα φυλακίζεται σε ένα τηλεοπτικό κάδρο. Παρά τις ενστάσεις όμως, η σειρά αποτελεί την ιδανική αφορμή για να επιστρέψει κανείς στο πρωτότυπο κείμενο. Είναι μια ευκαιρία να αναμετρηθεί ο θεατής με τις λέξεις του Καραγάτση και να ανακαλύψει το αληθινό μέγεθος αυτής της γυναίκας που έγινε θυσία στον βωμό των επιθυμιών της.
Γιατί παραξενευτήκαμε;
Όσοι παραξενεύτηκαν από τον ερωτισμό της σειράς, μάλλον δεν έχουν αγγίξει ποτέ τις σελίδες του Καραγάτση. Η «Μεγάλη Χίμαιρα» είναι ένα χρονικό πτώσης και πάθους, γραμμένο σε μια εποχή που η Ελλάδα πάλευε να βρει την ταυτότητά της ανάμεσα στην ευρωπαϊκή παιδεία και την ενστικτώδη ανατολή.
Αν αφαιρέσεις το σαρκικό στοιχείο, στερείς από την ηρωίδα την ίδια της την οδύνη. Το κρίμα είναι που η τηλεοπτική Μαρίνα, στερούμενη εκείνης της πληθωρικής εσωτερικότητας και του δέους που προκαλεί το βιβλίο, κάνει αυτό το ταξίδι να μοιάζει λιγότερο συνταρακτικό απ’ ό,τι πραγματικά είναι.
Η υποβλητική ατμόσφαιρα του 1930, τα εξαιρετικά κουστούμια, οι όμορφες ερμηνείες και η εξαιρετική φωτογραφία χάνονται κάπου ανάμεσα στις σκιαγραφήσεις των χαρακτήρων και την τηλεοπτική σύμβαση, αφήνοντας τη «Χίμαιρα» να παραμένει, για άλλη μια φορά, ένα άπιαστο όνειρο. Όμως έχουμε ακόμη μερικά επεισόδια να παρακολουθήσουμε και σίγουρα δεν μπορούμε να καταλήξουμε (παρά τις ισχυρές ενδείξεις) πριν να ολοκληρωθεί η σειρά.
