Η «Μεταμόρφωση» του Κάφκα: «Δεν μπορώ να κάνω κανέναν να καταλάβει τι…»

Υπάρχουν βιβλία που σε διασκεδάζουν και βιβλία που σου κάνουν αυτό το μικρό, ανίερο θαύμα, σε βάζουν να κοιτάξεις τον εαυτό σου σαν να μην σου ανήκει. Η «Μεταμόρφωση» είναι ακριβώς αυτό το δεύτερο είδος. Δεν αρχίζει με μια μεγάλη «εξήγηση» για τον κόσμο. Αρχίζει με ένα σώμα που έγινε ξένο, με μια καθημερινότητα που συνεχίζει να ζητάει παραγωγικότητα, με μια οικογένεια που αγαπάει όσο αντέχει να μην ενοχλείται.

Το τρομακτικό στον Κάφκα δεν είναι το έντομο. Είναι η ψυχρή κανονικότητα με την οποία το παράλογο περνάει στη ζωή. Η αφήγηση κρατάει απόσταση, σαν να σε παρατηρεί από ένα σκοτεινό γραφείο, ενώ ξαφνικά πετάει μέσα σου μια φράση-μαχαίρι: «Τι μου συμβαίνει;» Και τότε το βιβλίο σταματά να είναι «η ιστορία του Γκρέγκορ Σάμσα». Γίνεται μια κοινή εμπειρία. Ένα συλλογικό πρώτο πρόσωπο. Ένα «εγώ» που χωράει συγγραφέα και αναγνώστη μαζί.

Γιατί αυτή η μεταμόρφωση αναδεικνύει πώς, μέσα σε ένα καταπιεστικό σύστημα, ο άνθρωπος μαθαίνει να ντρέπεται για την κατάστασή του πριν καν τον καταδικάσουν οι άλλοι. Κι αν η λογοτεχνία έχει λόγο ύπαρξης, είναι να σε αφήνει για λίγο μόνο μέσα σε αυτή την αλήθεια όχι για να σε τιμωρήσει, αλλά για να σε ξυπνήσει.

5 ερωτικά αποσπάσματα από τα γράμματα του Κάφκα προς στη Μιλένα του

18 φράσεις από τη Μεταμόρφωση του Κάφκα:

1. Δεν μπορώ να σε κάνω να καταλάβεις. Δεν μπορώ να κάνω κανέναν να καταλάβει τι συμβαίνει μέσα μου. Δεν μπορώ να το εξηγήσω ούτε στον εαυτό μου.
2. Τι θα λέγατε αν κοιμηθώ λίγο παραπάνω και ξεχάσω όλες αυτές τις ανοησίες.
3. Ήταν ζώο αν η μουσική μπορούσε να τον συγκινήσει;
4. Ο ήρεμος —πράγματι ο πιο ήρεμος— προβληματισμός μπορεί να είναι καλύτερος από τις πιο μπερδεμένες αποφάσεις.
5. Φοβάμαι τον κίνδυνο μόνο εκεί που θέλω να τον φοβάμαι.
6. Κανείς εκτός από εμένα δεν μπορεί να με αναγκάσει να κάνω τίποτα, σκέφτηκα μέσα μου.
7. Ενδυνάμωσε το μυαλό σου οπουδήποτε και οποτεδήποτε.
8. Αν μπορώ να σηκωθώ νωρίς, μπορώ ακόμα να τα καταφέρω στην ώρα μου.
9. Τι θα σκεφτεί για μένα ο προϊστάμενος υπάλληλος;
10. Όταν ο Γκρέγκορ Σάμσα ξύπνησε ένα πρωινό από κακό όνειρο, βρέθηκε στο κρεβάτι του μεταμορφωμένος σε γιγάντια κατσαρίδα.
11. Η αυξανόμενη έλλειψη ενδιαφέροντος για τους άλλους σχεδόν δεν τον εξέπληξε, ενώ προηγουμένως περηφανευόταν που ήταν προσεκτικός.
12. Ήταν ακόμα ζωντανός και ένιωθε περίεργη γαλήνη.
13. Αλλά τι θα γινόταν τώρα αν όλη η γαλήνη, η άνεση, η ικανοποίηση έφτανε σε ένα φρικτό τέλος;
14. Μια εικόνα της ύπαρξής μου… θα έδειχνε έναν άχρηστο ξύλινο πάσσαλο καλυμμένο με χιόνι… με μια ελαφριά κλίση στο έδαφος σε ένα οργωμένο χωράφι στην άκρη μιας απέραντης ανοιχτής πεδιάδας μια σκοτεινή χειμωνιάτικη νύχτα.
15. Και για λίγο έμεινε ακίνητος, αναπνέοντας ελαφρά σαν να περίμενε ότι η απόλυτη ανάπαυση θα επανέφερε τα πάντα στην κανονική και απόλυτη κατάστασή τους.
16. Ήταν πράγματι τόσο κοντά στο να ξεχάσει που μόνο η φωνή της μητέρας, που τόσο καιρό δεν είχε ακούσει, τον έφερε στα συγκαλά του.
17. Και ξανάρχισε να κινείται προς όλες τις κατευθύνσεις για να πεταχτεί έξω. Αν κατάφερνε να πέσει κρατώντας ψηλά το κεφάλι, δεν θα πάθαινε τίποτα. Την πλάτη του την ένιωθε σκληρή. Έτσι, πέφτοντας πάνω στο χαλί δεν υπήρχε φόβος να τσακιστεί. Η πιο μεγάλη του έγνοια ήταν ο φόβος που θα έκανε πέφτοντας. Θα προξενούσε τρόμο ή προβλήματα στους απ’ έξω. Αλλά έπρεπε να το διακινδυνεύσει.
18. Η σιγουριά των πρώτων διαταγών κι ενεργειών του τόνωσαν το ηθικό. Έμπαινε ξανά στον κύκλο των ανθρώπων και περίμενε…

Η δίκη του Σωκράτη: Οι λεπτομέρειες που προσπέρασε το σχολικό βιβλίο