Η ρήση του Έρμαν Έσσε «Ω, η αγάπη δεν υπάρχει για να μας κάνει ευτυχισμένους πιστεύω ότι υπάρχει για να μας δείξει πόσα μπορούμε να αντέξουμε», εμφανίζεται για πρώτη φορά στο μυθιστόρημα Peter Camenzind (1904) και επανεκδίδεται αργότερα στο ανθολόγιο δοκιμίων Wer lieben kann, ist glücklich. Über die Liebe της Suhrkamp, προσφέροντας έτσι το σπάνιο προνόμιο μιας φράσης που κουβαλά συγχρόνως το πάθος της νεότητας και τη μεστότητα της ωριμότητας.
Στην επιφάνεια, ο λόγος μοιάζει σχεδόν κυνικός, η αγάπη απογυμνώνεται από τον ερωτικό της μύθο και γίνεται τεστ αντοχής. Αν εστιάσουμε όμως στον βιογραφικό και φιλοσοφικό ορίζοντα του Έσσε, αναδύεται ένα δεύτερο, λιγότερο ορατό νόημα.
Ο ελβετικής καταγωγής συγγραφέας μεγάλωσε σε προτεσταντική ιεραποστολική οικογένεια, πάλεψε με καταθλίψεις, βυθίστηκε στη γερμανική ρομαντική παράδοση αλλά και στον βουδισμό, για να καταλήξει να βλέπει την ύπαρξη ως αέναη ταλάντευση ανάμεσα στη δράση και στον πόνο.
Στο δοκίμιο «Action and Suffering» γράφει: «Η ικανότητα να υποφέρει κανείς καλά είναι περισσότερο από το μισό της ζωής, στην ουσία είναι ολόκληρη η ζωή». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αγάπη δεν εμφανίζεται ως o απέναντι πόλος του πόνου είναι το πεδίο όπου μαθαίνουμε την «καλή» οδύνη, αυτή που ωριμάζει το «Εγώ».
(Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο παρακάτω)
Έρμαν Έσσε: «Για να βρεις τον εαυτό σου, χρειάζονται 3 πράξεις…»
Η ίδια ιδέα επιστρέφει μετασχηματισμένη στον Σιντάρτα (1922). Εκεί ο ήρωας διδάσκεται ότι ο δρόμος προς τη φώτιση περνά μέσα από την εμπειρία, άρα και μέσα από την απώλεια. Οι επανειλημμένες συναντήσεις του Σιντάρτα με τον πόνο λειτουργούν ως καταλύτες αυτοπραγμάτωσης. Ο Έσσε, λοιπόν, δεν αναιρεί τη δυνατότητα της ευτυχίας, απλώς αντιστρέφει τη φορά: η πληρότητα είναι παραπροϊόν της αντοχής, όχι προϋπόθεσή της.
«Ω, η αγάπη δεν υπάρχει για να μας κάνει ευτυχισμένους. Πιστεύω ότι υπάρχει για να μας δείξει πόσα μπορούμε να αντέξουμε».
Αν διαβάσουμε ξανά τη ρήση υπό αυτό το φως, η φαινομενική απαισιοδοξία μετατρέπεται σε άσκηση υπαρξιακής ταπεινοφροσύνης. Η αγάπη (ερωτική, φιλική, παιδική) σε βγάζει από το ασφαλές όριο του εαυτού, σε εκθέτει στο ενδεχόμενο της απώλειας, στον φόβο του μοχθηρού τυχαίου. Δεν «αποτυγχάνει» όταν πονάς, επιτελεί τον βαθύτερο σκοπό της, να μετρήσει και, τελικά, να διευρύνει την αντοχή σου. Γι’ αυτό η ίδια φράση χρησιμοποιείται από σύγχρονους ψυχολόγους της self-compassion ως μοτίβο καλλιέργειας ψυχικής ανθεκτικότητας.
Η εναλλακτική ανάγνωση, επομένως, δεν αρνείται τη θλίψη που συνοδεύει τον έρωτα της δίνει λειτουργική αξία. Η αγάπη γίνεται μια πορεία πνευματικής ασκητικής, ένα ιδιότυπο Schule des Leidens «σχολείο του πόνου» όπως το ήθελε ο Γκαίτε και το κληρονόμησε ο Έσσε. Σε αυτή τη σχολή δεν αποφοιτάς με πτυχίο ευτυχίας, αλλά με μια λεπτότερη ευαισθησία για τον άλλον και, παραδόξως, με μια πιο νηφάλια τρυφερότητα για τον εαυτό σου.
Ίσως λοιπόν ο Έσσε να μην αντιπαρέθεσε την ευτυχία στη δοκιμασία, αλλά να υπαινίχθηκε ότι δεν μπορείς να φτάσεις στη μία χωρίς να διανύσεις την άλλη. Η αγάπη υπάρχει μάς γράφει «για να μας δείξει πόσα μπορούμε να αντέξουμε». Κι αν αυτό το «πόσα» μεγαλώνει διαρκώς, δεν είναι γιατί οι δοκιμασίες πληθαίνουν, αλλά γιατί, χάρη στην αγάπη, πλαταίνει ο χώρος μέσα μας που μπορεί να τις χωρέσει.
Διαβάστε κι άλλα άρθρα που αγαπήσαν οι αναγνώστες μας:
- «Κάνουμε παιδιά για να….» – Οι φιλόσοφοι απαντούν με αφοπλιστική ειλικρίνεια
- Γιωσαφάτ: «Καλή μητέρα είναι αυτή που έχει …» – Μια φράση που σηκώνει συζήτηση
- Έρμαν Έσσε: «Για να βρεις τον εαυτό σου, χρειάζονται 3 πράξεις…»
- Πόση φτώχεια αντέχει ένας λαός πριν ξεσπάσει; Ο Στάινμπεκ είχε ήδη απαντήσει
- Η φράση του Τόλκιν που (εάν τη διαβάσεις) θα σε συνοδεύει για μια ολόκληρη ζωή
- Θεοδωρόπουλος: «Κάθε έθνος έχει τον δικό του Ναρκισσισμό. Εμείς οι Έλληνες τι έχουμε;»
- 30 σπουδαίες συμβουλές του Πλάτωνα: «Αφήστε τους γονείς να κληροδοτήσουν στα παιδιά τους…»
- Η διαδρομή της αυτοεκτίμησης από τον Μπουκάι: «Για να μάθω να εκτιμώ τον εαυτό μου δε φτάνει μόνο να…»
- Όσκαρ Ουάιλντ: «Ο δεσμός κάθε συντροφικότητας, είτε στο γάμο είτε στη φιλία, είναι …»
- «Η μητέρα που προσπαθεί να ελέγξει κάθε πτυχή της ζωής της κόρης της παίρνει…» – Το βιβλίο που μίλησε σε χιλιάδες γυναίκες
- Σταμάτα να φοβάσαι τα γηρατειά – O Σοπενχάουερ θα σου αλλάξει γνώμη
- Winnicott: «Αν οι μητέρες καλούνται να κάνουν αυτό ή εκείνο χάνουν την …»
- Το «Κρυφό Σχολειό» είναι μύθος και αυτά είναι τα 10 πραγματικά σχολεία που «έσωσαν» τα γράμματα
- Ο Καρλ Γιούνγκ είχε προειδοποιήσει πως θα ‘ρθει μια εποχή που οι γονείς θα μεγαλώνουν παιδιά για να …
