Ζούμε σε έναν κόσμο που μοιάζει εθισμένος στη μιζέρια και την καταστροφολογία.
Είναι η ανθρώπινη φύση να εστιάζει στο αρνητικό, σαν ένας εξελικτικός μηχανισμός επιβίωσης που πλέον έχει εκτροχιαστεί. Ωστόσο, αν κάνουμε ένα βήμα πίσω και κοιτάξουμε την πορεία της ανθρωπότητας με ψυχραιμία, η αλήθεια είναι αδιαμφισβήτητη: η πάλη ανάμεσα στο καλό και το κακό είναι η μόνη σταθερά της ιστορίας.
Πολλοί θεωρούν πως ζούμε σε μια εποχή πρωτοφανούς βίας, όμως η ιστορική μνήμη μάς διαψεύδει. Οι πόλεμοι και οι «δαίμονες» που βλέπουμε σήμερα στις οθόνες μας υπήρχαν πάντα και μάλιστα με μια σφοδρότητα που θα έκανε το σήμερα να φαντάζει παράδεισος.
Φυσικά, η αναγνώριση της προόδου δεν σημαίνει εφησυχασμό. Τα δικαιώματα που κατακτήσαμε με αίμα βάλλονται καθημερινά από ομάδες που επιχειρούν να μας γυρίσουν στο σκοτάδι. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να σταματήσουμε να παλεύουμε για αυτά. Ίσα- ίσα, η σύνδεση με την ομορφιά και τις κατακτήσεις της εποχής μας είναι η μοναδική πηγή δύναμης για τη διεκδίκησή τους. Όταν βυθίζεσαι αποκλειστικά στην παρατήρηση του άσχημου, αποσυνδέεσαι από την πραγματικότητα και χάνεις την «όρεξή» σου για έναν καλύτερο κόσμο. Μόνο όταν αναγνωρίσεις την αξία αυτών που έχουμε, αποκτάς τον λόγο και το πάθος να τα προστατέψεις.
Το προφητικό σοκ του 1909: Ποιος συγγραφέας προέβλεψε τον ψηφιακό μας εγκλεισμό;
Η επανάσταση της καθημερινότητας
Συχνά παραβλέπουμε τα θαύματα που θεωρούμε δεδομένα. Σκεφτείτε την απλή διαχείριση του σωματικού πόνου. Σε προηγούμενους αιώνες, ένας απλός πονοκέφαλος ή ένας πονόδοντος σήμαινε πλήρη ακινητοποίηση, ταλαιπωρία και απώλεια ολόκληρων ημερών. Σήμερα, με ένα απλό παυσίπονο, ανακτούμε τον έλεγχο του χρόνου και της μέρας μας σε λίγα λεπτά. Αυτό δεν είναι απλώς ιατρική πρόοδος· είναι η κατάκτηση της προσωπικής μας ελευθερίας απέναντι στον πόνο.
Ακόμα πιο εντυπωσιακή είναι η δημοκρατικοποίηση της πληροφορίας. Αν κάποιος αποφασίσει σήμερα να μεταμορφώσει τη ζωή του να αλλάξει ριζικά τη διατροφή του, να μελετήσει κβαντική φυσική ή να καλλιεργήσει το πνεύμα του οι απαντήσεις απέχουν κυριολεκτικά μερικά δευτερόλεπτα. Τα τείχη της γνώσης έχουν πέσει. Δεν χρειάζεται πλέον να ανήκεις σε μια ελίτ για να εξελιχθείς.
Η ψηφιακή προβολή ως ευκαιρία αξιοκρατίας
Υπάρχει μια τάση δαιμονοποίησης των κοινωνικών δικτύων, αλλά ας δούμε την άλλη όψη του νομίσματος. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία δεν είχαμε τη δύναμη να αποκαλύψουμε ένα μέρος της ποιότητας, της αισθητικής και της σκέψης μας πριν καν μπούμε σε ένα δωμάτιο.
Για έναν επαγγελματία ή δημιουργό, ο ψηφιακός κόσμος προσφέρει μια πρωτοφανή ορατότητα. Η δυνατότητα να χτίσεις ένα ψηφιακό portfolio σημαίνει πως η δουλειά σου μπορεί να κριθεί από χιλιάδες μάτια παγκοσμίως. Παρακάμπτονται οι παλιοί «θυρωροί» της εξουσίας και οι τοπικές κλίκες. Οι ευκαιρίες και οι προτάσεις πλέον δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από το ποιον ξέρεις, αλλά από το τι μπορείς να αποδείξεις ότι αξίζεις.
Ο «Οπτικός Θόρυβος» και η ανθρώπινη φύση
Φυσικά, δεν ζούμε σε ουτοπία. Ο «οπτικός θόρυβος», η υπερπληροφόρηση και η διάσπαση προσοχής είναι οι νέες μας προκλήσεις, αποτρέποντάς μας συχνά από το να εμβαθύνουμε στην ουσία των πραγμάτων. Όμως, ας είμαστε ειλικρινείς: ποιος μας εγγυάται ότι η μικροπρέπεια, η ρηχότητα και οι λανθασμένες συμπεριφορές που συναντάμε στο διαδίκτυο δεν υπήρχαν πάντα;
Μήπως τελικά τα βλέπουμε όλα μονόφθαλμα; Το διαδίκτυο δεν δημιούργησε την ανθρώπινη ματαιοδοξία ούτε την κακεντρέχεια λειτούργησε απλώς ως ένας γιγαντιαίος μεγεθυντικός φακός που τις έβγαλε στο φως. Το ότι σήμερα βλέπουμε το πρόβλημα πιο καθαρά, δεν σημαίνει ότι το παρελθόν ήταν πιο αθώο μάλλον πιο σιωπηλό.
Φιλοσοφική θεώρηση
Η αυστηρή, σχεδόν αφοριστική κριτική που ασκούμε στο σήμερα είναι ένα επαναλαμβανόμενο ιστορικό μοτίβο. Τα μεγαλύτερα πνεύματα του κόσμου κατέκριναν πάντα με σφοδρότητα την εποχή τους.
- Πλάτων: Όπως παρατηρεί ευστόχως ο Πλάτων, ο υλικός κόσμος είναι μια ατελής αντανάκλαση των Ιδεών. Εφόσον ο ίδιος ο άνθρωπος είναι ατελής, είναι λογικά αδύνατο να δημιουργήσει ένα τέλειο σύστημα. Κάθε γενιά θα παλεύει με τους δικούς της δαίμονες και τα δικά της τυφλά σημεία.
- Στωικισμός (Επίκτητος): Οι Στωικοί φιλόσοφοι θα μας υπενθύμιζαν πως η τεχνολογία και το διαδίκτυο είναι «αδιάφορα» (ούτε καλά ούτε κακά από μόνα τους). Η ηθική τους αξία καθορίζεται αποκλειστικά από τη δική μας προαίρεση, δηλαδή από το πώς επιλέγουμε εμείς να τα χρησιμοποιήσουμε.
- Στίβεν Πίνκερ (Steven Pinker): Στη σύγχρονη εποχή, στοχαστές όπως ο Πίνκερ αποδεικνύουν με αμείλικτα στατιστικά δεδομένα πως, κόντρα στην ψευδαίσθηση που δημιουργούν οι ειδήσεις, διανύουμε την πιο ειρηνική, υγιή και μορφωμένη περίοδο της ανθρώπινης ιστορίας.
Ας σταματήσουμε να νοσταλγούμε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν που ποτέ δεν υπήρξε πραγματικά. Η πρόοδος δεν υπόσχεται την εξάλειψη του κακού, αλλά μας εξοπλίζει με απείρως καλύτερα εργαλεία για να το αντιμετωπίσουμε και να εξελιχθούμε. Η εποχή μας δεν είναι απλώς καλή είναι η πιο πρακτική και γεμάτη δυνατότητες περίοδος που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Στο χέρι μας είναι να φανούμε αντάξιοί της.
