Δημήτρης Λιαντίνης: «Η αιτία, που ο σύγχρονος κόσμος πεθαίνει είναι ότι…»

Ο Δημήτρης Λιαντίνης υπήρξε μια από τις πιο αινιγματικές, οξυδερκείς και επιδραστικές μορφές της σύγχρονης ελληνικής διανόησης.

Με λόγο ασυμβίβαστο, προφητικό και βαθιά εμποτισμένο με την αρχαία ελληνική γραμματεία, δεν δίστασε να αναμετρηθεί με τη σήψη του δυτικού πολιτισμού.

Το απόσπασμα που ακολουθεί αποτελεί μια κραυγή αγωνίας για τον σημερινό άνθρωπο, ο οποίος, παραδομένος στο κυνήγι της εφήμερης ευδαιμονίας και αρνούμενος να αντικρίσει τη σκοτεινή πλευρά της ύπαρξης, οδηγείται στην παρακμή. Η επισήμανσή του για την απώλεια της «αίσθησης του τραγικού» αποτελεί ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο ανάλυσης για τη σημερινή εποχή της πλασματικής τελειότητας.

Πώς έμοιαζε η «Ωραία Ελένη», σύμφωνα με τον Δημήτρη Λιαντίνη;

Δημήτρης Λιαντίνης:

«Χάνεται ο σημερινός άνθρωπος. Ο κόσμος, η εποχή μας, ο πολιτισμός μας. Καταποντιζόμαστε όπως η αρχαία εκείνη Ατλαντίδα που γράφει στον Τίμαιο ο Πλάτων.

Αυτά δε σας τα λέω εγώ. Αυτά τα είπανε και τα γράψανε όλοι οι επιφανείς αιματολόγοι του πνεύματος από τον περασμένο κιόλας αιώνα.

Ο Φριδερίκος Νίτσε, ο Ντοστογιέβσκι, ο Σπέγγλερ, ο Έλιοτ, ο Κάφκα, ο Φρόυντ, ο Τζόυς, ο δικός μας Καβάφης.

Σας κοιτώ και βλέπω να μην πιστεύετε αυτό που πιστεύουν. Ότι ήρθε η παρακμή και έρχεται και η πτώση του πολιτισμού μας. Σαν την παρακμή και την πτώση της Ρώμης που συμπαράσυρε μαζί της ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο.

Αλλά το να μην πιστεύετε, αυτό ακριβώς είναι η απόδειξη ότι η γοερή αυτή πρόταση είναι αληθινή. Οι κακές προφητείες της Κασσάνδρας βγαίνουν αληθινές, γιατί κανείς δεν τις πίστευε.

Η αιτία, που ο σύγχρονος κόσμος πεθαίνει είναι ότι έλειψε από τη ζωή μας η αίσθηση του τραγικού. Ξεχάσαμε τον ηρωικό μας αντίλογο με τις Ευμενίδες, που είπε ο Σεφέρης. Μας πήρε ο ύπνος, μας πήραν για πεθαμένους κι έφυγαν βρίζοντας τους θεούς που μας προστατεύουν. Τι σημαίνει τραγικό, τι σημαίνει αίσθηση του τραγικού;

Την αλήθεια αυτή τη διατύπωσε μαθηματικά ο Δημόκριτος:

Φυσικώς και αδιδάκτως ο άνθρωπος φεύγει μεν την αλγηδόνα, διώκει δε την ηδονήν.

Και εδώ είναι το δύσκολο. Ο άνθρωπος, προπαντός σήμερα, με το ευδαιμονιστικό ιδεώδες που τον κατακλύζει ζητά μόνο τη χαρά και αποστρέφει το πρόσωπό του στη λύπη.
Δημήτρης Λιαντίνης απόσπασμα

Με άλλα λόγια έγινε μισός και μισερός. Έγινε μονοσήμαντος, ανισόποδος και ανισοσκελής και ανισόρροπος. Έγινε μ’ ένα λόγο αφύσικος.

Μεταχειρίζεται μόνο το Είναι της φύσης και παροπλίζει το Μηδέν.

Αποτέλεσμα ο πολιτισμός του, ο τρόπος της ζωής του δηλαδή, είναι της παρακμής και της αποσύνθεσης.

Είναι η λευχαιμία του σύγχρονου πολιτισμού που επισήμαναν εκείνοι οι επιφανείς αιματολόγοι που ανέφερα στην αρχή.

Η ευθύνη μας για τις μέλλουσες γενεές είναι ανυπολόγιστη.

Γιατί με την παιδεία που δίνουμε στα παιδιά μας τους κρύβουμε συστηματικά την κακή όψη της φύσης και της ζωής.

Το αίσθημα του τραγικού το κρύψαμε στη σπηλιά όπως φυλάκισε ο Σίσυφος το θάνατο.

Και αλίμονο στο Σίσυφο, όταν ψηλά από τον Όλυμπο θα αντιληφθούν οι θεοί την πονηριά του.»

Συχνές ερωτήσεις για τον Δημήτρη Λιαντίνη:

1. Τι ανακάλυψε ο Δημήτρης Λιαντίνης;

Αν και η λέξη «ανακάλυψη» παραπέμπει συνήθως στις θετικές επιστήμες, ο Λιαντίνης έκανε μια τεράστια φιλοσοφική και παιδαγωγική «ανακάλυψη»: κατάφερε να συνδέσει τον αρχαίο ελληνικό στοχασμό με τα υπαρξιακά αδιέξοδα του σύγχρονου ανθρώπου. Μέσα από το έργο του, ανέδειξε ότι η λύση για την παρακμή του δυτικού πολιτισμού κρύβεται στην επαναφορά της «αίσθησης του τραγικού» της γενναίας δηλαδή αποδοχής της φθαρτότητας και του θανάτου.

2. Ποια είναι τα πιο γνωστά βιβλία του Λιαντίνη και τι είναι η «Γκέμμα»;

Ο Λιαντίνης άφησε πίσω του πλούσιο συγγραφικό έργο, με τίτλους όπως Homo educandus, Τα ελληνικά και Πολυχρόνιο. Ωστόσο, το σπουδαιότερο και πιο δημοφιλές βιβλίο του είναι η Γκέμμα (1997). Πρόκειται για το φιλοσοφικό του αριστούργημα και ουσιαστικά τη διαθήκη του, όπου συμπυκνώνει όλη του τη σκέψη για τον Θεό, τον έρωτα, τον θάνατο και την αρχαία ελληνική παιδεία, λίγο πριν την οικειοθελή του εξαφάνιση.

3. Ποια ήταν η αιτία θανάτου και πού βρίσκεται ο τάφος του;

Η ακριβής ιατροδικαστική αιτία θανάτου παραμένει δύσκολο να προσδιοριστεί με απόλυτη βεβαιότητα λόγω της παρόδου του χρόνου, ωστόσο είναι ξεκάθαρο ότι ο Λιαντίνης επέλεξε τον «ελεύθερο θάνατο». Την 1η Ιουνίου 1998, εξαφανίστηκε αυτοβούλως στον Ταΰγετο. Ο “τάφος” του, ή πιο σωστά ο τόπος της τελευταίας του κατοικίας, βρέθηκε επτά χρόνια αργότερα, το 2005, σε μια δυσπρόσιτη σπηλιά του Ταϋγέτου, έπειτα από υποδείξεις που είχε αφήσει ο ίδιος.

4. Τι έγραφε το περίφημο γράμμα προς την κόρη του;

Λίγο πριν ανέβει στον Ταΰγετο, ο Λιαντίνης άφησε μια επιστολή προς την κόρη του, Διοτίμα. Σε αυτό το συγκλονιστικό γράμμα, εξηγούσε τους λόγους της απόφασής του, αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Φεύγω αυτοθέλητα. Αφανίζομαι όρθιος, γερός και περήφανος». Της εξήγησε ότι η πράξη του δεν ήταν αποτέλεσμα απελπισίας, αλλά μια συνειδητή, βαθιά φιλοσοφική επιλογή να φύγει στο απόγειο της πνευματικής του διαύγειας, αρνούμενος τη φυσική φθορά των γηρατειών.

5.Τι εννοεί με την έννοια «αίσθηση του τραγικού»;

Στην αρχαία Ελλάδα, η τραγωδία δεν ήταν απλώς ένα είδος θεάτρου, αλλά μια βαθιά κατανόηση της ζωής: η αποδοχή ότι η ύπαρξη εμπεριέχει αναπόφευκτα τον πόνο, τη φθορά και τον θάνατο, δίπλα στη χαρά και τη δημιουργία. Ο Λιαντίνης υποστηρίζει ότι χάσαμε αυτή την αίσθηση επειδή προσπαθούμε να διαγράψουμε το αρνητικό, αναζητώντας έναν ατελέσφορο και ρηχό ευδαιμονισμό.

6. Γιατί χαρακτηρίζει τον σύγχρονο άνθρωπο «μισό» και «αφύσικο»;

Διότι η φύση αποτελείται από αντιθέσεις: φως και σκοτάδι, δημιουργία και καταστροφή, το «Είναι» και το «Μηδέν». Ο σύγχρονος άνθρωπος, προσπαθώντας να ζήσει μόνο με χαρές, υλικές απολαύσεις και ευκολίες, αγνοεί τη μισή πραγματικότητα. Αυτή η ανισορροπία τον κάνει ψυχικά ανάπηρο και ανίκανο να αντέξει το αναπόφευκτο βάρος της ζωής.

7. Τι συμβολίζει η αναφορά στον Σίσυφο στο τέλος του κειμένου;

Σύμφωνα με τον μύθο, ο Σίσυφος αλυσόδεσε τον Θάνατο για να μην πεθαίνουν οι άνθρωποι, ανατρέποντας τη φυσική τάξη και προκαλώντας την οργή των θεών. Ο Λιαντίνης χρησιμοποιεί αυτή την εικόνα για να δείξει το μεγαλύτερο έγκλημα της σύγχρονης παιδείας: την τάση μας να υπερπροστατεύουμε τα παιδιά, κρύβοντάς τους την «κακή όψη της ζωής» (τον πόνο, την αποτυχία, τον θάνατο). Αυτή η πλάνη, αργά ή γρήγορα, θα τιμωρηθεί σκληρά από την ίδια την πραγματικότητα.

Διαβάστε περισσότερα για τον Δημήτρη Λιαντίνη παρακάτω: