Το συγκεκριμένο ποίημα του Σεφέρη λέγεται «Ο Γυρισμός του Ξενιτεμένου» και περιγράφει αυτό το ανατριχιαστικό συναίσθημα που όλοι έχουμε νιώσει:
Όταν επιστρέφεις κάπου που αγάπησες βαθιά, και συνειδητοποιείς πως τίποτα δεν είναι όπως το θυμάσαι. Πριν διαβάσεις τους στίχους, αξίζει να δεις τον πόνο που κρύβεται πίσω από τις λέξεις του Νομπελίστα ποιητή μας.
Ο Γιώργος Σεφέρης δεν ήταν απλώς ένας διπλωμάτης που ταξίδευε ανά τον κόσμο. Γεννημένος στη Σμύρνη, την οποία έχασε οριστικά το 1922, κουβαλούσε πάντα μέσα του το τραύμα του πρόσφυγα. Για εκείνον, το πατρικό του σπίτι δεν υπήρχε πια παρά μόνο στη μνήμη του. Ήταν ένας αιώνιος ξενιτεμένος, και ο «γυρισμός» αποτελούσε μια πληγή που δεν έκλεισε ποτέ, μια διαρκή υπαρξιακή διάψευση.
Αυτή η διάψευση χτίζεται στο ποίημα μέσα από ένα σκληρό ψυχολογικό παιχνίδι των αναμνήσεων. Όλοι θυμόμαστε πώς, όταν ήμασταν παιδιά, το σπίτι, η αυλή ή η γειτονιά μας φάνταζαν τεράστια, ενώ όταν επιστρέψαμε μετά από χρόνια ως ενήλικες, μας φάνηκαν ξαφνικά μικροσκοπικά. Ο Σεφέρης παίρνει αυτό το ρεαλιστικό φαινόμενο και το μετατρέπει σε τρόμο. Το παρελθόν δεν τον χωράει πια έχει κυριολεκτικά «κοντύνει», με τις στέγες να του έρχονται μόλις ως τους ώμους και τους παλιούς του φίλους να μικραίνουν μέχρι να βουλιάξουν στο χώμα.
Το απόφθεγμα της ημέρας από τον Καμύ: «Μπορείς να κρίνεις το χαρακτήρα ενός άντρα παρατηρώντας…»
Γιώργος Σεφέρης
― Παλιέ μου φίλε τί γυρεύεις;
χρόνια ξενιτεμένος ήρθες
με εικόνες που έχεις αναθρέψει
κάτω από ξένους ουρανούς
μακριά απ’ τον τόπο το δικό σου.
― Γυρεύω τον παλιό μου κήπο·
τα δέντρα μού έρχουνται ώς τη μέση
κι οι λόφοι μοιάζουν με πεζούλια
κι όμως σαν ήμουνα παιδί
έπαιζα πάνω στο χορτάρι
κάτω από τους μεγάλους ίσκιους
κι έτρεχα πάνω σε πλαγιές
ώρα πολλή λαχανιασμένος.
― Παλιέ μου φίλε ξεκουράσου
σιγά-σιγά θα συνηθίσεις·
θ’ ανηφορίσουμε μαζί
στα γνώριμά σου μονοπάτια
θα ξαποστάσουμε μαζί
κάτω απ’ το θόλο των πλατάνων
σιγά-σιγά θα ‘ρθούν κοντά σου
το περιβόλι κι οι πλαγιές σου.
― Γυρεύω το παλιό μου σπίτι
με τ’ αψηλά τα παραθύρια
σκοτεινιασμένα απ’ τον κισσό
γυρεύω την αρχαία κολόνα
που κοίταζε ο θαλασσινός.
Πώς θες να μπώ σ’ αυτή τη στάνη;
οι στέγες μού έρχουνται ώς τους ώμους
κι όσο μακριά και να κοιτάξω
βλέπω γονατιστούς ανθρώπους
λες κάνουνε την προσευχή τους.
― Παλιέ μου φίλε δε μ’ ακούς;
σιγά-σιγά θα συνηθίσεις
το σπίτι σου είναι αυτό που βλέπεις
κι αυτή την πόρτα θα χτυπήσουν
σε λίγο οι φίλοι κι οι δικοί σου
γλυκά να σε καλωσορίσουν.
― Γιατί είναι απόμακρη η φωνή σου;
σήκωσε λίγο το κεφάλι
να καταλάβω τί μου λες
όσο μιλάς τ’ ανάστημά σου
ολοένα πάει και λιγοστεύει
λες και βυθίζεσαι στο χώμα.
― Παλιέ μου φίλε συλλογίσου
σιγά-σιγά θα συνηθίσεις
η νοσταλγία σού έχει πλάσει
μια χώρα ανύπαρχτη με νόμους
έξω απ’ τη γης κι απ’ τους ανθρώπους.
― Πια δεν ακούω τσιμουδιά
βούλιαξε κι ο στερνός μου φίλος
παράξενο πώς χαμηλώνουν
όλα τριγύρω κάθε τόσο
εδώ διαβαίνουν και θερίζουν
χιλιάδες άρματα δρεπανηφόρα.
Επίκουρος: 8 αποφθέγματα για τη φιλία και την τέχνη του να ζεις









