Είναι ένα έργο που μιλάει κατευθείαν στο ένστικτο, στην εσωτερική φωνή που συχνά φιμώνομε για να ταιριάξουμε στο σύνολο.
Ο Έσσε μάς προκαλεί να κοιτάξουμε κατάματα τη δυαδικότητα της φύσης μας, να αποδεχτούμε τόσο το φως όσο και το σκοτάδι μας, και να κατανοήσουμε πως η μεγαλύτερη επανάσταση είναι το να αναλάβεις την ευθύνη του δικού σου, μοναδικού εαυτού. Η πορεία αυτή δεν είναι εύκολη. Έχει γεύση σύγχυσης και τρέλας, απαιτεί να γκρεμίσεις βεβαιότητες και να γεννηθείς ξανά μέσα από τα συντρίμμια τους.
12 αποφθέγματα του Έρμαν Έσσε – Ντέμιαν.
1.«Όσοι είναι πολύ τεμπέληδες και βολεμένοι για να σκεφτούν μόνοι τους και να γίνουν οι δικοί τους δικαστές υπακούουν στους νόμους. Οι άλλοι αισθάνονται τους δικούς τους νόμους μέσα τους».
2.«Αν χρειάζεσαι κάτι απεγνωσμένα και το βρεις, αυτό δεν είναι τυχαίο– η ίδια σου η λαχτάρα και ο παρορμητισμός σε οδηγούν σε αυτό».
3.«Μου αρέσει η μουσική νομίζω επειδή είναι τόσο ανήθικη. Όλα τα άλλα είναι ηθικά και εγώ κυνηγάω κάτι που δεν είναι. Πάντα έβρισκα την ηθικολογία ανυπόφορη».
4.«Αν μισείς έναν άνθρωπο, μισείς κάτι μέσα του που είναι μέρος του εαυτού σου. Αυτό που δεν είναι μέρος του εαυτού μας δεν μας ενοχλεί».
5.«Δεν έχω ιδέα αν οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν, και δεν κατηγορώ τους δικούς μου. Ήταν δική μου υπόθεση να συμβιβαστώ με τον εαυτό μου και να βρω το δικό μου δρόμο, και όπως τα περισσότερα καλοαναθρεμμένα παιδιά, το κατάφερα άσχημα.
6.«Ήξερες από την αρχή ότι ο εγκεκριμένος κόσμος σου ήταν μόνο ο μισός κόσμος και προσπαθούσες να καταπιέσεις το άλλο μισό με τον ίδιο τρόπο που το κάνουν οι ιερείς και οι δάσκαλοι. Δεν θα τα καταφέρετε. Κανείς δεν τα καταφέρνει από τη στιγμή που έχει αρχίσει να σκέφτεται».
7.«Δεν έχω το δικαίωμα να αποκαλώ τον εαυτό μου αυτόν που ξέρει. Ήμουν αυτός που ψάχνει, και ακόμα είμαι, αλλά δεν ψάχνω πια στα αστέρια ή στα βιβλία- αρχίζω να ακούω τις διδαχές του αίματός μου να πάλλονται μέσα μου. Η ιστορία μου δεν είναι ευχάριστη, δεν είναι γλυκιά και αρμονική όπως οι επινοημένες ιστορίες- έχει γεύση τρέλας και σύγχυσης, τρέλας και ονείρου, όπως η ζωή όλων των ανθρώπων που δεν θέλουν πια να λένε ψέματα στον εαυτό τους».
8.«Κάθε άνθρωπος είναι κάτι περισσότερο από τον εαυτό του- αντιπροσωπεύει επίσης το μοναδικό, το πολύ ιδιαίτερο και πάντα σημαντικό και αξιοσημείωτο σημείο στο οποίο τέμνονται τα φαινόμενα του κόσμου, μόνο μια φορά με αυτόν τον τρόπο, και ποτέ ξανά. Γι’ αυτό η ιστορία κάθε ανθρώπου είναι σημαντική, αιώνια, ιερή- γι’ αυτό κάθε άνθρωπος, όσο ζει και εκπληρώνει το θέλημα της φύσης, είναι θαυμαστός και άξιος προσοχής. Σε κάθε άνθρωπο το πνεύμα έχει πάρει σάρκα, σε κάθε άνθρωπο η δημιουργία υποφέρει, μέσα σε κάθε άνθρωπο ένας λυτρωτής είναι καρφωμένος στο σταυρό».
9.«Η αγάπη δεν πρέπει να ικετεύει», πρόσθεσε, »ούτε να απαιτεί. Η αγάπη πρέπει να έχει τη δύναμη να γίνει σίγουρη μέσα της. Τότε παύει απλώς να έλκεται και αρχίζει να ελκύει».
10.«Ζω στα όνειρά μου – αυτό είναι που διαισθάνεσαι. Οι άλλοι άνθρωποι ζουν στα όνειρα, αλλά όχι στα δικά τους. Αυτή είναι η διαφορά».
11.«Το πουλί παλεύει για να βγει από το αυγό. Το αυγό είναι ο κόσμος. Όποιος θέλει να γεννηθεί πρέπει πρώτα να καταστρέψει έναν κόσμο. Το πουλί πετάει προς τον Θεό. Το όνομα αυτού του Θεού είναι Αμπράξας.»
12.«Ήθελα μόνο να ζω σύμφωνα με τις προτροπές που προέρχονταν από τον αληθινό μου εαυτό. Γιατί ήταν αυτό τόσο πολύ δύσκολο;»
Συχνές ερωτήσεις: Ο Έρμαν Έσσε και το Σύμπαν του Ντέμιαν
1. Ποιος ήταν ο Έρμαν Έσσε;
Ο Έρμαν Έσσε (1877-1962) ήταν Γερμανοελβετός συγγραφέας, ποιητής και ζωγράφος, βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1946. Μεγάλωσε σε ένα ασφυκτικά θρησκευτικό περιβάλλον, απέναντι στο οποίο επαναστάτησε από νωρίς. Το έργο του είναι βαθιά επηρεασμένο από την ανατολική φιλοσοφία, τον υπαρξισμό και την ψυχανάλυση του Καρλ Γιουνγκ. Είναι ο κατεξοχήν συγγραφέας της εσωτερικής αναζήτησης, έχοντας αφήσει παρακαταθήκη αριστουργήματα όπως ο Σιντάρτα και ο Λύκος της Στέπας.
2. Γιατί ο «Ντέμιαν» κυκλοφόρησε αρχικά με ψευδώνυμο;
Το βιβλίο εκδόθηκε το 1919, αμέσως μετά την τραυματική εμπειρία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με το ψευδώνυμο Εμίλ Σινκλέρ (το όνομα δηλαδή του πρωταγωνιστή του). Ο Έσσε, όντας ήδη αναγνωρισμένος συγγραφέας, ήθελε το κείμενο να μιλήσει από μόνο του, χωρίς το βάρος της υπογραφής του. Ήθελε να δει αν η φωνή αυτού του «άγνωστου» νέου μπορούσε να αγγίξει μια γενιά ρημαγμένη από τον πόλεμο. Η επιτυχία ήταν τόσο τεράστια, που τελικά το μυστικό αποκαλύφθηκε και το βιβλίο πήρε το όνομά του.
3. Ποιο είναι το κεντρικό θέμα του βιβλίου;
Το ταξίδι προς την εξατομίκευση. Ο Ντέμιαν παρακολουθεί την ενηλικίωση του Εμίλ Σινκλέρ και τη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο κόσμους: τον «φωτεινό» κόσμο του πατρικού σπιτιού (ασφάλεια, καθήκον, κοινωνικοί κανόνες) και τον «σκοτεινό» κόσμο (τα καταπιεσμένα ένστικτα, οι πειρασμοί, η σκληρή αλήθεια). Ο συμμαθητής του, Μαξ Ντέμιαν, μπαίνει στη ζωή του ως ένας πνευματικός καταλύτης που του μαθαίνει πως η ηθική της κοινωνίας είναι συχνά υποκριτική.
4. Ποιος είναι τελικά ο θεός «Αμπράξας» στο έργο;
Ο Αμπράξας είναι μια αρχαία, γνωστική θεότητα που στο βιβλίο λειτουργεί ως το απόλυτο σύμβολο της ολότητας. Σε αντίθεση με τη χριστιανική αντίληψη του Θεού που ταυτίζεται αποκλειλώς με το «καλό» και το «αγνό», ο Αμπράξας ενώνει μέσα του τα πάντα: το καλό και το κακό, το φως και το σκοτάδι, το ιερό και το βέβηλο. Ο Ντέμιαν διδάσκει ότι για να είναι κανείς ολοκληρωμένος, δεν πρέπει να κόβει κομμάτια του εαυτού του, αλλά να τιμά ολόκληρη τη φύση του — να λατρεύει τον Αμπράξας.
5. Γιατί ο «Ντέμιαν» θεωρείται το απόλυτο βιβλίο της νεανικής αφύπνισης;
Επειδή αποτυπώνει την πρώτη, μεγάλη υπαρξιακή κρίση: τη στιγμή που ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι ο προστατευμένος κόσμος των ενηλίκων έχει ρωγμές και δεν κατέχει την απόλυτη αλήθεια. Το διάσημο ρητό του βιβλίου, «Το πουλί παλεύει να βγει από το αυγό… Όποιος θέλει να γεννηθεί πρέπει πρώτα να καταστρέψει έναν κόσμο», περιγράφει με ανατριχιαστική ακρίβεια τη βίαιη, επώδυνη, αλλά απολύτως αναγκαία διαδικασία του να γκρεμίσεις τις ψευδαισθήσεις σου για να γίνεις ο κύριος του εαυτού σου.
Εκείνο το καλοκαίρι: Οδοιπορικό στις λέξεις τεσσάρων μεγάλων ποιητών
