Μήπως νιώθεις ότι κουβαλάς ακόμα τα «τσόφλια» ενός παλιού εαυτού; Ο Έσσε εξηγεί γιατί αυτό είναι η ουσία της ύπαρξης.
Ποιος είσαι πραγματικά; Όχι ποιος λέει η ταυτότητά σου ή το βιογραφικό σου, αλλά ποιος είσαι όταν κλείνεις τα μάτια; Ο Έρμαν Έσσε, στο αριστουργηματικό του έργο «Ντέμιαν», ξεκινά με μια παραδοχή που σοκάρει και ανακουφίζει ταυτόχρονα: Κανείς δεν είναι ολοκληρωμένος. Είμαστε όλοι «προσπάθειες της φύσης». Είμαστε όλοι καθ’ οδόν. Το σημερινό απόσπασμα είναι ένας ύμνος στην ατέλεια και τη μοναδικότητα. Σε έναν κόσμο που απαιτεί να είσαι τέλειος «άνθρωπος», ο Έσσε σου υπενθυμίζει ότι είναι εντάξει να νιώθεις ακόμα λίγο «βάτραχος» ή «μυρμήγκι», αρκεί να παλεύεις να βγεις από το αυγό σου.
«Κάθε ανθρώπου η ζωή είναι ένας δρόμος μέσα στον εαυτό του… Όλοι μας ως το τέλος της ζωής μας κουβαλάμε τα υπολείμματα από τη γέννησή μας, τις μεμβράνες και το κέλυφος από τ’ αυγό ενός αρχέγονου κόσμου.»
Η ψυχανάλυση πίσω από τις λέξεις: Τι πρέπει να ξέρεις;
Για να καταλάβεις το βάθος αυτού του κειμένου, πρέπει να γνωρίζεις το υπόβαθρο του Έσσε εκείνη την εποχή:
Η επιρροή του Γιούνγκ: Ο Έσσε έγραψε τον Ντέμιαν μετά από μια βαριά προσωπική κρίση και αφού είχε ξεκινήσει ψυχανάλυση με έναν μαθητή του Καρλ Γιουνγκ. Η ιδέα ότι «κουβαλάμε τα υπολείμματα ενός αρχέγονου κόσμου» είναι καθαρή αναφορά στο συλλογικό ασυνείδητο. Ο καθένας μας κουβαλάει μέσα του την ιστορία όλου του ανθρώπινου είδους.
Η έννοια της «προβολής»: Όταν ο Έσσε γράφει «Κανείς ποτέ δεν υπήρξε ολότελα ο εαυτός του», αναφέρεται στη δυσκολία να αποχωριστούμε την «Περσόνα» μας (το κοινωνικό μας πρόσωπο) και να αγκαλιάσουμε τη «Σκιά» μας.
Οι «άνθρωποι – ψάρια»: Η μεταφορά ότι πολλοί παραμένουν «βάτραχοι» ή «ψάρια» δεν είναι προσβολή. Είναι η διαπίστωση ότι πολλοί άνθρωποι δεν ξεπερνούν ποτέ τα βασικά τους ένστικτα για να φτάσουν στην πνευματική ολοκλήρωση. Αλλά ακόμα και αυτοί, λέει ο Έσσε, είναι «ιεροί», γιατί είναι μια ζαριά της φύσης.
Η «Σιωπή των Σειρήνων»: Η ανατριχιαστική εκδοχή του Κάφκα για τον Οδυσσέα
Έρμαν Έσσε – Ντέμιαν
«Κάθε άνθρωπος δεν είναι απλά ο εαυτός του. Είναι το μοναδικό, συγκεκριμένο, πάντα σημαντικό και αξιόλογο σημείο όπου διασταυρώνονται τα φαινόμενα του κόσμου, με τρόπο ξέχωρο, μοναδικό. Για τούτο, κάθε ιστορία ανθρώπινη είναι σημαντική, αιώνια και ιερή. Για τούτο, κάθε άνθρωπος, ενόσω ζει και εκπληρώνει τη θέληση της φύσης, είναι μια ύπαρξη υπέροχη που της πρέπει υπέρτατη προσοχή. Δεν μπορώ να ονομάσω τον εαυτό μου πολύξερο.
Ήμουν κι ακόμα είμαι ερευνητής, μα δε γυρεύω πια στ’ αστέρια ή στα βιβλία αυτό που ζητώ. Ακούω τους ψίθυρους μες στο αίμα μου. Δεν είναι μια ευχάριστη ιστορία η δική μου, δε διαθέτει τη γλυκιά αρμονία μιας ιστορίας που πλάθουμε με τη φαντασία μας. Όμοια όπως η ζωή όλων των ανθρώπων που σταμάτησαν να εξαπατούν τον εαυτό τους, έτσι κι η δική μου είναι παράλογη μαζί και χαώδης, έχει κάτι από τρέλα μαζί και όνειρα. Κάθε ανθρώπου η ζωή είναι ένας δρόμος μέσα στον εαυτό του, μια προσπάθεια να βρει κάποιο δρόμο, το ίχνος ενός μονοπατιού. Κανείς ποτέ δεν υπήρξε ολότελα ο εαυτός του, ωστόσo ο καθένας αγωνίζεται να το πετύχει, και ο κουτός και ο ευφυής, όσο καλύτερα μπορεί. Όλοι μας ως το τέλος της ζωής μας κουβαλάμε τα υπολείμματα από τη γέννησή μας, τις μεμβράνες και το κέλυφος από τ’ αυγό ενός αρχέγονου κόσμου.
Πολλοί δεν καταφέρνουν ποτέ να γίνουν άνθρωποι. Παραμένουν βάτραχοι, σαύρες, μυρμήγκια. Πολλοί είναι άνθρωποι από τη μέση κι απάνω και ψάρια από τη μέση και κάτω. Ο καθένας, ωστόσο, αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια της φύσης να δημιουργήσει μια ανθρώπινη ύπαρξη. Οι ρίζες μας είναι κοινές. Όλοι προερχόμαστε από την ίδια μήτρα. Το κάθε άτομο ξεπετιέται από την ίδια άβυσσο, αγωνίζεται να πετύχει το σκοπό του. Καταλαβαίνουμε ο ένας τον άλλο, μα κάθε άνθρωπος μπορεί να εξηγήσει μόνο τον εαυτό του»
«Μιλούσες για πράγματα…»: Το προφητικό ποίημα του Σεφέρη που σε αφορά
