Για τον Αϊνστάιν, η γνώση δεν ήταν ποτέ ένας τελικός προορισμός, αλλά μια διαρκής, σχεδόν ιερή, ενόχληση.
Πίστευε πως η στιγμή που ένας άνθρωπος σταματά να αναρωτιέται για το “γιατί” πίσω από τα πράγματα, είναι η στιγμή που παύει να είναι πνευματικά ζωντανός. Η περιέργεια, κατά τον Αϊνστάιν, δεν είναι απλώς ένα χαρακτηριστικό της ευφυΐας, αλλά μια ηθική στάση απέναντι στο μυστήριο του σύμπαντος, μια άμυνα ενάντια στον δογματισμό και την πνευματική αδράνεια.
Στα αποφθέγματα που ακολουθούν, θα δούμε πώς αυτή η «ασταμάτητη ερώτηση» μεταφράζεται σε πράξη:
- Αναπτύσσει την ιδέα ότι η γνώση είναι περιορισμένη (αφορά όσα ήδη έγιναν), ενώ η φαντασία είναι αχανής. Είναι το εργαλείο που μας επιτρέπει να «βλέπουμε» τη σχετικότητα του χρόνου εκεί που οι άλλοι βλέπουν μόνο ένα ρολόι. (Είναι η διαφορά ανάμεσα στον τεχνικό και τον οραματιστή).
- Ο Αϊνστάιν προειδοποιεί πως η τυφλή υπακοή και η ομοιομορφία είναι ο θάνατος της δημιουργικότητας. Το να «μην είσαι πρόβατο» σημαίνει να έχεις το θάρρος να αμφισβητείς ακόμα και τις πιο ακλόνητες αλήθειες της εποχής σου.
- Δεν έβλεπε την επιστήμη ως μια ψυχρή καταγραφή δεδομένων, αλλά ως μια βαθιά βιωματική εμπειρία. Όποιος χάνει την ικανότητα να μένει «έκθαμβος» μπροστά στην πολυπλοκότητα της ζωής, χάνει την επαφή με την ίδια την πηγή της τέχνης και της γνώσης.
Ισαάκ Ασίμωφ: «Οι άνθρωποι που νομίζουν ότι γνωρίζουν τα πάντα είναι…»
10 αποφθέγματα του Άλμπερτ Αϊνστάιν.
1.«Το σημαντικό είναι να μην σταματάμε να ρωτάμε. Η περιέργεια έχει τον δικό της λόγο ύπαρξης.»
2.«Όποιος αναλαμβάνει να θέσει τον εαυτό του ως κριτή της Αλήθειας και της Γνώσης, ναυαγεί από το γέλιο των θεών».
3.«Δεν ξέρω με ποια όπλα θα γίνει ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά ο Τέταρτος Παγκόσμιος Πόλεμος θα γίνει με ξύλα και πέτρες».
4.«Για να γίνει κανείς άψογο μέλος ενός κοπαδιού προβάτων, πρέπει, πάνω απ’ όλα, να είναι πρόβατο».
5.«Το πιο όμορφο πράγμα που μπορούμε να βιώσουμε είναι το μυστήριο. Είναι η πηγή κάθε αληθινής τέχνης και κάθε επιστήμης. Όποιος δεν γνωρίζει αυτό το συναίσθημα, που δεν μπορεί πλέον να σταματήσει να θαυμάζει και να μένει έκθαμβος, είναι σαν νεκρός: τα μάτια του είναι κλειστά».
6.«Η ηθική συμπεριφορά ενός ανθρώπου πρέπει να βασίζεται αποτελεσματικά στη συμπάθεια, την εκπαίδευση και τους κοινωνικούς δεσμούς. Δεν είναι απαραίτητη η θρησκευτική βάση. Ο άνθρωπος θα βρισκόταν πράγματι σε άσχημη κατάσταση αν έπρεπε να περιορίζεται από το φόβο της τιμωρίας και την ελπίδα της ανταμοιβής μετά το θάνατο».
7.«Όσο προχωρά η πνευματική εξέλιξη της ανθρωπότητας, τόσο πιο βέβαιο μου φαίνεται ότι ο δρόμος προς την αυθεντική θρησκευτικότητα δεν περνά από το φόβο της ζωής, το φόβο του θανάτου και την τυφλή πίστη, αλλά από την αναζήτηση της ορθολογικής γνώσης».
8.«Άνθρωποι σαν εμάς, που πιστεύουν στη φυσική, γνωρίζουν ότι η διάκριση μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος είναι μόνο μια επίμονη ψευδαίσθηση».
9.«Κάθε έξυπνος ανόητος μπορεί να κάνει τα πράγματα πιο περίπλοκα και πιο βίαια. Χρειάζεται μια πινελιά ιδιοφυΐας και πολύ θάρρος για να κινηθείς προς την αντίθετη κατεύθυνση.
10.«Η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση.»
Το διονυσιακό «όχι» του Κούντερα στην αβάσταχτη ομορφιά: «Γιατί ‘σαι τόσο όμορφη;»
